Chess me baleta na ivalavala kaukauwa: kisi dina e Amerika vaka-Latina
June 27, 2026 · Pawn tu vakatikitiki
Ena veivanua lala e Amerika Vaka-Latina ., na vanua e dau yaco kina na gaunisala na ivalavala kaukaua kei na sega ni vakanuinui ., e dua na qito makawa e sa basika mai me dua na iyaya ni cakacaka ni veisau ni bula raraba .. qito, kei na nona . 64 kato vakatakarakara kei na tikitiki ., sega walega ni vakavulica na iwalewale kei na vosota ., ia e solia talega e dua na sala tale eso vei ira na itabagone era tu ena leqa ., kauti ira tani mai na veisau ni dravudravua kei na basulawa .. Na itukutuku oqo e vakadikeva na sala sa yaco kina na matabose me dua na vanua ni ivalu sautu ., na vanua e veisisivi kina na vakasama me isosomi ni yago ., kei na vanua e rawa ni lesoni ni bula kina na toso kecega ..
Chess me wainimate ni ivalavala kaukaua: ivakadinadina kei na kisi dina .
Ena Medelini, Kolomupia, koya Kalavo ni Pawn tu vakatikitiki sa vakaraitaka ni chess e rawa ni dua na icurucuru ki na veimaliwai tale. Tauyavutaki ena 1914 . 2015, Na cakacaka oqo e cakacaka vata kei ira na itabagone mai na veitikotiko me vakataki La Comuna . 13, na vanua e biuta kina na ivakatakilakila titobu na ivalavala kaukaua ena veikoro lelevu. E vakaraitaka e dua na vakadidike mai na Univesiti mai Anitiokia ., vakaitavi ena parokaramu ni chess vakalailaitaka na nodra vakaraitaki ira ki na vanua ni veivakacacani ena dua na . 40% ni oti e ono na vula na vuli .. Na ki e sega walega ni vulica na dolavi se iwalewale ., ia ena kena vakacurumi na veika e bibi me vaka na veivakadodonutaki ., tuvatuva kei na dokai ni lawa ..
E Brazil, na cakacaka “Chess ena Vanua” sa kauta na teveli ki na veivanua me vaka na Valenivolavola ni Alemao, e Rio de Janeiro. E kea, chess e vakavulici me dua na vosa vakatautauvata ni bula .: na tiki yadua e vakaraitaka e dua na itavi ni bula raraba, kei na qito kece ., e dua na madigi me vakatulewa vakayalomatua .. Na kena itinitini e laurai: ena 2023, koya 78% ni itabagone era vakaitavi ena sotasota ni vanua era ripotetaka ni lailai na nodra vakaitavi ena cakacaka vakailawaki .. Na itukutuku oqo e sega ni vakatikitikitaki .. E Salvador, Sa vakayacora na matanitu na parokaramu ni chess ena koronivuli ni matanitu me tiki ni nona iwalewale me valuti kina na ilawalawa dauvakacaca .. E vakaraitaka na Minisitiri ni Vuli […], gonevuli era vakatovotovotaka na chess era vakaraitaka e dua na . 30% lailai na nodra dau vakacurumi mai vei ira na ilawalawa daubasulawa ..
Ia, Na cava na vuna e tiko kina na revurevu oqo ni chess? Na kena isau e tiko ena kena ituvatuva sara ga.. Na qito e gadrevi kina na vakasama, vakasama bibi kei na rawa ni namaka na kena itinitini ., kila ka e duidui sara mai na yalolailai e salavata kei na ivalavala kaukauwa. Vakavo ga, Na chess e vakalevutaka na noda dokai keda: ena dua na vanua e lailai kina na madigi, qaqa ena dua na qito e rawa ni imatai ni qaqa vakayago ni dua na itabagone. Me vaka e vakaraitaka na dauvakadidike ni vakasama o Vladimir Rašković ., painia ena chess vakavuniwai, “na papa e dua na iloilo ni vakasama .. E vakavulica ni vakatulewa e tiko na kena itinitini kei na kena ., vosota, na ituvaki ca e rawa ni veisautaki”.
Mai na vakasama ki na kena vakayacori: E vakayacori vakacava na parokaramu oqo?
Na kena yaga na chess ena veitikotiko vakatikitiki e sega ni vakatau walega ena kena vakavulici ., ia na kena vakacurumi ki na itikotiko .. Ena Medelini, Kena ivakaraitaki, Na veivakatorocaketaki e sega ni yalani ga ki na lesoni vakatekinoloji .. Era dau cokovata kei na veitalanoa me baleta na veivakadodonutaki ni veileti kei na sotasota ni veitikotiko era tuvanaki ka vakatorocaketaka na bula vata.. “Na chess e sega walega ni qito .; E dua na veivakacalai me ra dabe ena dua ga na teveli na itabagone mai na veitabana duidui .”, e vakamacalataka o Juan Carlos Diaz, kodineita ni kalavo ni Peon vakatikitiki. Na iwalewale oqo sa vakatotomuri ena veikoro lelevu tale eso me vakataki Bogotá kei Cali ., na vanua era a buli kina . kalavo ni qito ena veivanua ni veivanua kei na valenivola ni lewenivanua ..
E Mexico, na cakacaka “Chess me baleta na Sautu” sa kauta na qito ki na veivanua me vakataki Tepito ., ena Siti o Mexico, kei na veikoronivuli mai Ciudad Juarez .. Eke, na iwalewale e vakavoui cake sara: era dau vakayagataki na papa lelevu ena vanua ni sarasara mera taleitaki kina na itabagone ra qai sureti na lewe ni ilawalawa dauvakacaca makawa mera wasea na ka era sotava .. “Na chess e solia vei ira e dua na itukutuku tale eso. Me kua ni raici ira mera vakalolomataki se dauvakacaca ., era raici ira me vaka na dauvakasama .”, e kaya o Ana Lopez, tauyavutaka na cakacaka. Na ivakaraitaki ni veivuke oqo e sa tokona na UNESCO ., ni ena 2022 kilai na chess me iyaya ni cakacaka me tara cake kina na sautu ena ituvaki kaukauwa ni korolevu.
Ia, E sega ni tautauvata na kena rawati na parokaramu kece.. Na tudei e dua na bolebole tudei .. Ena vuqa na gauna ., Na cakacaka e vakatau vei ira na volodia se vakailavotaki mai taudaku, ka vakaiyalayala na kena rabailevu .. Vakavo ga, na veitusaqati ni itovo vakavanua e rawa ni dua na veivakataotaki: ena so na itikotiko, Na chess e raici me vaka e dua na qito “elita” o “lomabibi”. Me rawa ni vakadrukai oqo ., era sa veisautaka na dau tuvanaka na kena ituvatuva, vakacurumi kina na veika ni veivakamarautaki me vaka na chess totolo se qito kei na bets vakatakarakara .. “Na inaki e sega ni kena vakavulici na qasenivuli lelevu ., ia na lewenivanua .”, E dusia o López.
Na revurevu ni vakasama kei na yalo: ena taudaku ni papa
Na yaga ni chess ena veivanua vakaloloma e sivia na kena vakalailaitaki na ivalavala kaukauwa .. Vuli vakasaenisi, me vakataki ira era cavuti ena . chess ena vuli, vakaraitaka ni qito e vakauqeta na vanua ni uto e semati ki na vakanananu ., vakasama kei na vakatulewa. Ena veitikotiko e lailai kina na vuli ., chess cakacaka me vaka e dua na “vakaukauwa yago vakasama” rawarawa kei na isau lailai.
Ena Vanua, na porokaramu “Chess ena veivale” sa volai tu na veivakatorocaketaki bibi ena vakaitavi’ cakacaka ni vuli .. Me vaka e dua na i tukutuku mai na Minisitiri ni Vuli mai Buenos Aires […], o ira na gone era dau qito chess era rawata e dua na . 25% e rawa ni sivia na fika kei na vosa. Na kena revurevu oqo e vakavuna na kena vakavulica na chess na vakasama ena dua na sala vakarautaki., e dua na kila ka e rawa ni toso ki na veivanua tale eso ni kila .. “E sega ni magic; sa saenitisi. Na chess e vakavulica na uto me walia vakavinaka na leqa”, e vakamacalataka na dauvakadidike ni mona o Facundo Manes ., daunivakasala ni porokaramu.
Ia e rairai na kena revurevu titobu duadua oya na kena revurevu vakayalo.. Ena vanua e dau yaco kina na ivalavala kaukaua e veisiga ., Na chess e solia e dua na vanua me baleta na vakacegu kei na vakasama. “Ni dabe e dua na gone ena mata ni papa ., Ena dua na gauna lekaleka guilecava na rorogo ni buli se na viakana .. O vakaliuca e dua na ka e vakatau duadua ga ena nomu vakasama .”, Vakamacalataka o Diaz. Na cegu ni vakasama oqo e bibi sara ena ituvaki ni lomaocaoca tudei ., na vanua e dau yaco kina na lomaocaoca kei na nuiqawaqawa .. E dina sara, cakacaka me vaka “Chess ni veivakabulai” e Colombia era sa vakayagataka na qito me qaravi kina na leqa ni lomaocaoca ni oti na veivakalolomataki vei ira na gone era vakaleqai ena ivalavala kaukaua ..
Na veibolebole kei na veivakacacani .: E dua beka na iwali dina ni chess?
Dina ga ni vinaka na kena isau ., Chess me vaka e dua na iyaya ni cakacaka ni veisau ni bula raraba e sega ni galala mai na veivakacacani .. Eso na vuku era kaya ni vakaiyalayala na kena revurevu kevaka e sega ni salavata kei na lawatu raraba ni matanitu ka vakamacalataka na veivakavunautaki ni veivakacacani., me vaka na dravudravua kei na lailai ni madigi .. “Na chess e rawa ni dua na iqaqalo, ia e sega ni kena iwali. Kevaka e sega na cakacaka ., vuli vinaka se taqomaki, na kena revurevu ena lekaleka ga”, e vakasalataka na dauvakadidike ni bula raraba o María Fernanda Gonzalez, mai na Univesiti ni Matanitu o Kolomupia.
E dua tale na veivakacacani e dau yaco oya ni parokaramu ni chess ni slum e dau vakayacori vakatikitiki., sega na iwalewale ni matanitu e vakadeitaka na kena tomani tikoga .. Ena vuqa na gauna ., Na veicakacaka e vakatau ena nodra gagadre na iliuliu ni veivanua se veisoqosoqo sega ni matanitu ., vakavuna me ra vakaleqai ena veisau vakapolitiki se na kena musuki na ilavo .. “Eda gadreva na chess me tiki ni lawa ni matanitu ., sega mai na dua na cakacaka ni pailate”, E kaya o Diaz.
Vakavo ga, E tiko na ririko ni na vakayagataki na chess me iyaya ni cakacaka ni lewa vakailawalawa .. Ena so na vanua […], Era sa vakatetea na matanitu veivakasaurarataki na qito ilavo me dua na sala ni . “vakataotaka” vei ira na itabagone mai na leqa vakapolitiki se bula raraba .. “Na chess e sega ni dodonu me opium .. Na kena kaukauwa e vakaukauwataka ., sega ena ka e vakavuna mo moce .”, E dusia o Gonisalez. Me kua ni yaco oqo ., Na cakacaka rawaka duadua e cokovata na chess kei na dodonu ni tamata kei na vakaitavi ni lewenivanua cakacaka ..
Na veisiga ni mataka ni chess e Amerika Vaka-Latina: ki na dua na iwalewale raraba .
Na rawa ni chess me vakalailaitaka na ivalavala kaukauwa ena veitikotiko vakatikitiki e sega ni vakatitiqataki ., ia na kena rawaka ena dua na gauna balavu e vakatau ena kena vakacurumi ki na iwalewale raraba .. Ena Amerika Vaka-Latina, eso na matanitu era sa taura tiko na ikalawa ena sala oqo .. Ena Uruguai, Kena ivakaraitaki, Na chess e dua na ulutaga digitaki ena koronivuli ni matanitu me tekivu mai na 1990. 2018, kei na Kiuba ., Na qito oqo e sa tiki ni vuli ni koronivuli me tekivu mai na 1970 vakacaca. 1960. Na ivakaraitaki oqo e rawa ni vakatotomuri ena veimatanitu tale eso ., me vaka ga ni ra veisautaka na veika e yaco ena vanua.
E dua tale na madigi e tiko ena digitaki .. Na ituvatuva me vaka na Lichess kei na Chess.com sa vakademokarasitaka na curu ki na chess, vakatara na itabagone mai na veitikotiko dravudravua me ra veisisivi kei ira na dauqito mai na veiyasai vuravura .. Ena Medelini, koya chess ena initaneti sa ki ni kena maroroi tiko ga na nodra taleitaka na itabagone ., vakabibi ena gauna ni matedewa .. “E bibi na papa vakayago ., Ia na digitaki e dolava na katuba. E dua na gone mai La Commune e rawa ni qito vata kei na dua na qasenivuli levu mai Rusia .”, Vakamacalataka o Diaz.
Icavacava, chess e dodonu me laurai me tiki ni dua na ivakarau ni bula ni veisau ni bula raraba. Cakacaka me vaka “Chess me baleta na Sautu” e Mexico era sa vakaraitaka ni qito e rawa ni dua na icurucuru ki na madigi tale eso ., me vaka na sikolasivi ni vuli se cakacaka ena tabana ni tekinolaji .. “E sega ni kena iwali na chess ., ia e dua na sorenikau. Kevaka e vakasuasuataki ena vuli ., cakacaka kei na lawatu raraba ., rawa ni vulavula”, e tinia o López.
Ena dua na konitineni e se dua tikoga na veivakarerei levu duadua ki na veivakatorocaketaki na ivalavala kaukauwa ena veikoro lelevu ., E basika mai na chess me dua na iyaya ni cakacaka sega ni namaki ia e kaukaua .. Oqo e sega ni dua na qito tawa cala ., ia ni dua na iwalewale ni veitusaqati .: ena qito kece, era vulica na itabagone ni sega ni volai na veisiga ni mataka ., kei?, na toso kece, era rawa ni veisautaka na toso ni nodra bula ..