Араб ушан еҥ-влак: шахматым систематизироватлыше икымше книга-влак

VIII курымышто, кунам шатрандж мусульман сеҥыше-влак дене пырля Гибралтар пролив гоч эртен, Тиде перс модыш цивилизацийын уш-акыл лабораторийже лиеш манын, нигӧ шонен огыл. Элитный жапым эртарыме семын тӱҥалше паша, Аль-Андалус кава йымалне, кодифицироватлыме шинчымаш системыште. Араб ушан - влак шахмат дене веле огыл модыныт; нуно тудым пудыртеныт, Нуно тудым лончыленыт да айдеме логикын зеркалышкыже савыреныт. Тудын трактатше-влак, тудын гай Китаб аль-Шатрандж Аль-Адли дене, Нуно тыглай правилым кучылтмо пособий лийын огытыл, но историйыште икымше гана стратегический хаосым лыпландараш тӧчен. Кузе нуно сеҥеныт, чернила ден пергамент дене, таче шахмат теорий манме негызым пыштен?

Эл Шатрандж: порядкым кычалше модыш

Араб-влак шахматым систематизироватлыме деч ончыч, Шатрандж — тудын перс версийже — интуиций да шарнымаш модыш лийын. Пьеса-влак тӱрлӧ правил дене кусненыт: ал епископ (ӱжеш фил, “слон” араб йылме дене) диагональ дене кок квадратым гына кусарыме, икымше тӧрштылмаш, да тарваташ (ошондой фирзан, “козырёк”) ик квадратым диагональ дене кусарыме. Замок лийын огыл, ни пешка-влак, кудышт кеч-могай ужашлан короным ыштен кертыт. Эра, тӱҥ шотышто, кызытсе шахмат деч писе да шагалрак динамике модыш, но тыглай улмыж дене тыгак келге. Ислам шанчызе-влакым лач тиде койшо противоречий ӧрыктарыш: правлений 64 мучашдыме йӧн-влак улшо коробка-влак. Кузе палемден историк Гарольд Мюррей, “шатранж — тиде микрокосмос, кушто сар, математика ден философий вашлийыныт”.

Араб-влак, эллинистический да перс йӱлан наследникше-влак, Шатранжыште нуно шанче йӧн дене пайдаланаш йӧным ужыныт. Нуно модмо дене серлаген огытыл; нуно умылаш шоненыт. А тидлан, нунылан иктаж-могай революций кӱлын: документальный фильм. Тыге икымше шахмат литератур шочын, почмашым классифицироватлаш тыршыше текст-влак корпус, тунемме пытартыш да, чыла деч ӱлнӧ, шинчымашым арален кодаш сохранить знания;. Ал Ышталтын, модышын тора гыч лекмыже, военный философийын ончыктымашыже лийын, но араб-влак тудым уш-акыл кӱкшытыш нӧлтеныт. Кузе Аль-Адли шке трактатыштыже возен: “Шатранж — тиде модыш веле огыл; Тиде уш ден талешке коклаште диалог”.

Аль-Адли да икымше договор-влак: кунам шахмат науко лийын

Ал Китаб аль-Шатрандж (Шахмат книга) Аль-Адли дене, IX курымышто возымо, Тудо историйыште икымше шахмат пособийлан шотлалтеш. Тӱҥалтыш текст йомын гынат, варасе автор-влакын ончыктымо фрагментше-влак тудын содержанийжым почын пуат: тыгай почмаш-влакым лончылымаш “Слон модыш” (королевын гамбитше деч ончычсо), базовый пытартыш шымлымаш да, самый главный самый главный, модшо-влакын кӱкшытышт почеш классификаций. Аль-Адли шахматист-влакым вич тӱшкалан шеледен, тӱҥалше деч (мубтади) туныктышо марте (али), кызытсе рейтинг системым ончылгоч ончыктышо иерархий. Тудын пашаштыже модыш-влакым веле огыл сӱретленыт; тӧченат умылтарымаш молан южо пьесе пашам ыштен, а южышт огыт.

Но Аль-Адли шкетын лийын огыл. Аль-Сули гай моло ушан еҥ-влак, шке жапыштыже эн сай модшо семын шотлалтын, шке наследийыштым кумдаҥденыт. Аль-Сули комментироватлыме модыш-влакым пуртымо трактатым возен, тактические проблемы и раздел, посвященный психологии игры. Ик эн палыме ужашыштыже, пеҥгыдемден: “Сай модшо пиал дене ок сеҥе, но кажне тарванылмашын лектышыжым ончылгоч ужаш, генерал тушманын маневржым ончылгоч шижеш”. Тиде шонымаш — шахмат — тиде причинность дене кылдалтше упражнений — курымла гыч европысо теоретик-влак шке ӱмбакем налыныт.. Пашаште эн, шуко принцип, кудым ме таче тыглайлан шотлена, тыгай рӱдерым контрольышто кучаш але пешка-влакын кӱлешлыкышт, Нуно тиде араб текстлаште шочыныт.

Нине трактат-влакын ӧрыктарыше могыржо тыгай: нуно посна произведений лийын огытыл. Нуно кумдарак уш-акыл экосистемын ужашыже лийыныт, кушто шахматым астрономий дене пырля шымленыт, поэзий да математике. Багдадысе библиотекыште, Мут, рукопись-влак аралалт кодыныт, кудышт шатраньым евклидовский геометрий дене кылденыт. Кузе палемден историк Ричард Илс, “Араб шахмат шанче ден искусство коклаште кӱвар лийын, логика ден творчестве коклаште”. Модмашын тиде целостный ончалтышыже умылтара, молан, кунам шахмат европыш толын, Тудо тидым теоретический корпус дене пырля ыштен, тудо уже позиционный анализлан негызым пыштен..

Аль-Андалус гыч Европыш: кузе араб шинчымаш шахматым арален коден

Араб шахмат Европыш кусарыме линейный процесс лийын огыл, но тӱвыра вашлиймаш радам. Ик эн кӱлешан тат XIII курымышто лийын, кунам король Альфонсо X Мудрый икмыняр араб договорым испан йылмыш кусараш кӱштен, тидын шотыштак Модмаш-влак книга. Тиде рукопись, поян сӱрет дене сӧрастарыме, тудо шатрандж правилым веле огыл сӱретлен, но тыгак тудын символикыжым шымлен: космосын ончыктымашыже семын ӱстел, произведений-влак социальный класс-влакын метафорышт семын. Кузе тудо умылтара кокла курымласе шахмат, игра стала зеркалом феодального общества, кушто кажне ужашын ончылгоч палемдыме рольжо лийын, тудо жапысе учреждений-влак семынак.

Но символизм деч ӧрдыжтӧ, Европо араб-влак деч мом наследоватлен, тудо методике лийын. Андалусский договор-влак тыгай умылымашым пуртеныт табия (ужаш-влакын тӱҥалтыш вераҥдымашышт), тиде кызытсе почылтмашыш савырна ыле. Нуно тыгак шахмат задачым шаркаленыт., семын палыме атрибут, уш-акылым туныкташ ыштыме тактический упражнений лийыныт. Тиде проблеме-влак, кудыжо чӱчкыдынак икмыняр ошкыл дене гына мат ситуацийым ончыктен, Нуно шонымаш образец-влакым туныктымо йӧн лийыныт. Кузе возен перс поэт Омар Хайям: “Шахмат — тиде ер, кушто мӱкш йӱын кертеш, а слон йӱлен кертеш”. Метафора модмашын парадоксшым ончыкта: шке правилже дене тыглай, но шке йӧнжӧ дене мучашдыме.

Бирок, Араб наследий теорий дене гына серлагаш огыл. Тыгак модмашын практикыжлан влиянийым ыштен. Мут, Модмаш-влакым возымо йӱла — таче ме тидым тыглайлан шотлена — ислам рукописьлаште тӱҥалын.. Араб модшо-влак шке модмашыштым лончылаш веле огыл возеныт, но тыгак нуным сылнымут произведений семын арален кодаш. Тиде шонымаш, шахмат модмаш почеламут але математике теоремым семынак шергакан лийын кертеш, моткоч араб.. Кузе палемден историк Дэвид Шенк, “Шахмат универсал йылме лийын, вет араб-влак тудым тыге онченыт: сложный шонымашым пуэн кертше пале-влакын системышт”.

Шахмат кучем ӱзгар семын: модыш деч утларак, политический инструмент политический инструмент

Ислам тӱняште, шахмат хобби веле огыл лийын; Тудо кучем ӱзгар лийын.. Халиф ден султан-влак тудым уш-акыл рашемдыме символ семын кумылаҥденыт, но тыгак шке советникше-влакым стратегий искусствышто туныкташ йӧн семын. Харун аль-Рашидын дворыштыжо, Мут, турнир-влак эртаралтыныт, кушто модшо-влак приз верч веле огыл таҥасеныт, но тыгак политический влиянийлан. Кузе каласкала историк Ибн Халдун, “Шахмат — тиде зеркало, кушто кугыжа-влак шке пунчалыштым ужыныт”. Тиде шонымаш, модыш кучемлан метафора семын служитлен кертеш манын, Европышто умбакыже шуйна, кушто Испанийысе Филипп II гай кугыжа-влак тудым шке генералыштлан военный тактикым туныкташ кучылтыныт.

Но шахматыште подрывной могыржат лийын. Обществыште, кушто шинчымаш кучем лийын, модыш дене озаланыме статусым пуэн. Шатранж мастар-влакым усталыкыштлан веле огыл пагаленыт, но тудын абстрактно шонен моштымыжлан. Кузе возен Аль-Сули: “Сай модшо — тиде тудо, кӧ ӱстел деч ӧрдыжтӧ ужын кертеш, кӧ умыла, кажне тарванылмаш йодыш да кажне вашмут, лектыш”. Тиде менталитет, таче ме стратегий шонымаш дене кылдена, Тудо жапыште революций лийын, кунам шукырак пунчалым инстинкт але йӱла дене луктыныт.

Араб шахмат дипломатийланат влиянийым ыштен. Крестовый поход годым, Мут, христиан ден мусульман-влак коклаште модмаш-влак насилийым ыштыдыме мутланымашын ик формыжо семын служитленыт. Сар жапыште, правлений нейтральный мланде лийын, кушто тӱвыра ойыртемым ӧрдыжкӧ шындаш лиеш. Кузе палемдыме шахмат да дипломатий нерген статья, Тиде модыш историйыште цивилизаций коклаште кӱвар лийын. Араб-влак, тудым систематизироватлыме дене, нуно шке койышыштым арален коденыт веле огыл; Нуно тудлан оҥай деч посна цельым пуэныт.

Уждымо наследий: Араб договор-влак кызытсе шахматым кузе ыштеныт

Хой, кунам элитный модшо Stockfish дене модмашым лончыла але йоча Chess.com сайтыште почмашым тунемеш, участвоватлат, палыде, тидым палыде, Багдад ден Кордоба скрипторийлаште тӱҥалше йӱла нерген. Аль-Адли ден Аль-Сули тӱжем ий утла ончыч ыштыме принцип-влак — рӱдерым контрольышто кучымаш, пешка-влакын кӱлешлыкышт, лаштык-влакым келыштарыме — кызытсе шахматын негызше семын кодеш. Кызытсе гай чучшо умылымаш-влакат, тудын гай цугзванг (ситуаций, кунам кеч-могай тарванылмаш койышым начаремда), араб тактический проблемыште рӱдаҥше улыт.

Но араб мудрец-влакын эн келге наследийышт технический огыл, но философский. Нуно эн ончыч шахматым петыралтше системе семын онченыт., кушто кажне ошкылын ончылгоч палыме лектышыже уло. Тиде шонымаш, таче ме модыш теорий дене кылдена, Тиде революций лийын. Кузе возен перс математик Аль-Хварезми, “шахмат — образ жизни: Кажне ыштыме пунчална шке роскотшым да суаплыкшым пуа.”. Модмашым пунчалым лукмо лабораторий семын тыгай ончалтыш варасе шонышо-влаклан влиянийым ыштен., Лейбниц гыч тӱҥалын, искусственный интеллектын теоретикше-влак марте.

Хой, кунам ИИ шахматыште озалана, Чыла тиде икмыняр кид дене возымо рукопись гыч тӱҥалын манын мондаш куштылго. Араб договорым арален веле огыл модыш; Нуно тудым шымлыме объектыш савыреныт. Кузе палемден историк Юрий Авербах, “араб деч посна, шахмат модыш семын кодеш ыле, наука огыл;”. Тӱняште, кушто технологий шинчымашын чекшым эреак уэш рашемда, шарнаш кӱлеш, мом, иктаж-могай жапыште, эн кугу инноваций алгоритм лийын огыл, но книга.

Икымше шахмат трактат-влак пособий веле огыл лийыныт; Нуно принцип-влак нерген деклараций лийыныт. нунын коклаште, Араб мудрец-влак ончыктеныт: модышат уш-акыл кредалмаш лийын кертеш, кушто сеҥымаш вий деч шоген огыл, но шонкален моштымаш. Хой, кунам шахмат дене пыл серверлаште модыт да ИИ-движок-влак секундышто миллион дене позицийым шотлат, тиде шӱлыш эше ила. Неге, мучашыште, шахмат - это просто игра огыл. Тиде айдеме уш ден мучашдыме коклаште диалог, а араб-влак эн ончыч тудым умыленыт.