10 iimpazamo zememori ezicothisa ichess yakho (nendlela yokuzilungisa)
Isilimela 23, 2026 · Ipawuni eyodwa

umdlalo wechess, loo bhodi 64 izikwere apho kusiliwa amadabi cwaka, Ingaphezulu komdlalo: Sisipili sengqondo yomntu. Umdlalo ngamnye awuvezi amacebo kunye namaqhinga kuphela, kodwa kunye neempazamo eziphindaphindiweyo ezinciphisa inkqubela yabaqalayo. Ezi ntsilelo, kude nokuba luqwalaselo olulula, Ziyimpawu zeepateni zengqondo ezithintela ukufunda ichess kunye nokukwazi ukugcina ulwazi kwixesha elide. Kutheni abanye abadlali behambela phambili ngokukhawuleza ngelixa abanye behlala bemi iminyaka? Impendulo idla ngokufihlwa kwindlela abalawula ngayo—okanye bayichithe—inkumbulo yabo nengqalelo yabo..
Kolu hlalutyo, siya kuyityhila i 10 Uninzi lweempazamo eziqhelekileyo ezenziwa ngabaqalayo, kodwa hayi phezu komhlaba. Siza kugqitha ngaphaya koko kubonakala ngathi “hayi ukuphuhlisa amalungu” o “mshiye ukumkani esazulwini”. Siza kuphonononga ukuba ezi mpazamo zidibene njani neenkqubo zokuqonda, zichaphazela njani inkumbulo kwichess y, eyona nto ibalulekileyo, ukubalungisa njani ukuguqula ukudakumba kukukhula. Ngoba, ekugqibeleni, I-Chess ayingokuphumelela imidlalo kuphela., kodwa ukuqonda ukuba kutheni silahlekelwa.
Inkohliso ye “funda ngokubona”: intsomi yenkumbulo yokwenziwa
Enye yezona mpazamo zixhaphake kakhulu phakathi kwabaqalayo kukukholelwa ukuba ukubukela imidlalo ye-grandmaster-nokuba kukumaqonga afana chess kwi-intanethi okanye ezincwadini—okwaneleyo ukuphucula. Lo mkhuba, nangona iluncedo, iba likrele elintlangothi-mbini xa yenziwe ngaphandle kwendlela esebenzayo. Imemori yomntu ayisebenzi njenge-hard drive egcina ulwazi ngokuvezwa okulula; ifuna intsebenziswano, uphindaphindo olushiyanayo kunye, ngaphezu koko, ukusetyenziswa okusebenzayo.
Isazi ngemithambo-luvo uDaniel Schacter, kwincwadi yakhe *Izono ezisixhenxe zenkumbulo*, icacisa ukuba inkumbulo yokwenziwa—engabandakanyi umgudu wengqiqo—iyinto edlulayo. kwichess, Oku kubangela ukuba abadlali bacengceleze izithuba ngaphandle kokuqonda iingcamango zabo ezisisiseko., okanye ngubani ophinda iintshukumo ukusuka kwimidlalo edumileyo ngaphandle kokuhlalutya ukuba kutheni basebenze. Umphumo lulwazi oluethe-ethe, ephela phantsi koxinzelelo lomdlalo wokwenyani.
Isicombululo asikokuyeka ukufunda imidlalo, kodwa ukuyenza ngendlela ebaluleke kakhulu. Umzekelo, xa uphonononga umdlalo we UMagnus Carlsen, oqalayo kufuneka abuze: Kwakutheni ukuze ancame loo mpahla?? Yiyiphi ingozi efihla ukuhamba kwayo? Ndandiza kusabela njani kuloo meko?? Olu hlobo lombuzo luyasebenza inkumbulo ye-semantic, nto leyo evumela iikhonsepthi ukuba zenziwe ngokubanzi kwaye zisetyenziswe kwiimeko ezintsha. Ngaphandle kweli nyathelo, ukufunda kuhla kwisenzo sokholo, hayi ukuqonda.
I-syndrome ye “intshukumo yempembelelo”: xa inkumbulo yexesha elifutshane isilela
Impazamo yesibini, idityaniswe ngokusondeleyo neyangaphambili, lutyekelo lokudlala iintshukumo ezisekelwe kwiimvakalelo okanye kwinkumbulo yexesha elifutshane. Oku kwenzeka xa umdlali, ejongene nesimo esinzima, khetha intshukumo kuba “kubonakala kulungile” ngelo xesha, ngaphandle kokuvavanya iziphumo zexesha elide. Inkumbulo esebenzayo—loo mandla alinganiselweyo asivumela ukuba sigcine inkcazelo okwexeshana—izele, kwaye ingqondo ikhetha eyona ndlela ifikelelekayo, ayisiyiyo eyona ilungileyo.
Uphononongo olupapashwe *kwiNdalo* kwi 2016 wabonisa ukuba abadlali be-chess abanobuchule abanayo inkumbulo ephezulu yeepateni, kodwa zikwasebenza ngakumbi ekuhluzeni ulwazi olungenamsebenzi.. Abaqalayo, endaweni yoko, Bahlala bewela kumgibe wokuqwalasela izinto ezininzi ezahlukeneyo ngexesha elinye., okukhokelela kwizigqibo ezingxamisekileyo. Umzekelo, Impazamo yakudala kukubamba i-pawn kunye nokumkanikazi ekuqaleni komdlalo., engakhange aqonde ukuba oku kumenza ahlaselwe ngakumbi.
Isitshixo ukoyisa le mpazamo kukuphuhlisa a iprotocol yesigqibo. Ngaphambi kokuba uhambe, Umdlali kufuneka azibuze imibuzo emithathu: Yintoni esongela imbangi yam? Leliphi iqhekeza elisebenza kancinci kwindawo yam? Sesiphi isicwangciso sexesha elide endinokusenza?? Le ndlela, nangona ilula, inyanzela ingqondo ukuba ibeke phambili ulwazi kwaye inciphisa ukuxhomekeka kwinkumbulo yexesha elifutshane. Ngaphandle koko, uloliwe nge iimodyuli zechess ehlalutya imidlalo ngexesha lokwenyani inokunceda ukufaka ezi patheni zokucinga ngaphakathi.
Ukuthanda ngokuphandle: impazamo yokubeka phambili inkumbulo kunokuqonda
Impazamo yesithathu yile, ingayiyo, eyona paradoxical: abasaqalayo badla ngokuchitha iiyure becengceleza amathuba, bekholelwa ukuba oku kuya kubanika inzuzo ekhawulezileyo, xa enyanisweni yenye yeendawo apho inempembelelo encinci kwinqanaba lakho lokudlala. Ukuvuleleka kubalulekile, kodwa kuphela ukuba uyayiqonda injongo yayo. Ukunkqaya iinguqulelo ezahlukeneyo ngaphandle kokuqonda iimbono ezicwangcisiweyo ezisemva kwazo kufana nokufunda amabinzana ngolwimi lwasemzini ngaphandle kokwazi igrama.: inokusebenza kwiimeko ezithe ngqo, kodwa iyasilela nalo naluphi na utshintsho.
Imeko engumzekelo yile yabadlali abalawulayo Ukhuselo lwaseSicilian de kube yintshukumo 15, kodwa ntoni, ngokutenxa kwiscript, balahlekile. Oku kwenzeka ngenxa yokuba ulwazi lwabo lusekelwe kwi inkumbulo echazayo -leyo igcina iinyani-, endaweni ye inkqubo yememoria -leyo igcina izakhono-. Eyokuqala iqinile; umzuzwana, bhetyebhetye.
Isisombululo asikuyeki ukufunda ngokuvuleka, kodwa sondela kuyo ngengqiqo. Endaweni yokukhumbula 20 iintshukumo ze URuy Lopez, kuluncedo ngakumbi ukuqonda imigaqo jikelele: lawula iziko, phuhlisa amalungu, inqaba kwangethuba kwaye udibanise i-rooks. Ezi ngcamango zizonke kwaye zisebenza kuyo nayiphi na into yokuvula. Ngaphandle koko, amaqonga afana I-Lichess nikezela ngezixhobo zokuziqhelanisa nokuvula kwindawo esebenzisanayo, apho umdlali anokuzama izinto ezahlukeneyo kwaye afumane impendulo kwangoko.
Ukungakhathali kokuphela: xa inkumbulo yexesha elide ingahoywa
Ukuba ukuvuleka kukuqala komdlalo, iziphelo yincopho yazo. Nangona kunjalo, abaninzi abaqalayo bajongela phantsi ukubaluleka kwayo, ukukholelwa ukuba imidlalo igqitywe kumdlalo ophakathi. Le mpazamo imbi kakhulu kuba iziphelo zifuna uhlobo olwahlukileyo lwenkumbulo: ukukwazi ukukhumbula iipateni ezithile kwaye uzisebenzise ngokuchanekileyo. Umdlali ongawufundiyo umjikelo wokugqibela ugwetyelwe ukwenza iimpazamo ezisisiseko, njengokungazi ukuba udibana njani nokumkani nokumkanikazi ngokuchasene nokumkani, okanye ukuchitha amathuba kwizikhundla zokuphumelela.
Isazi ngengqondo uAnders Ericsson, eyaziwayo ngethiyori yakhe 10,000 iiyure zokuziqhelanisa ngabom, Uxoxa ukuba ukugqwesa kuwo nawuphi na ummandla kufuna ukugxila kwiindawo ezinobuthathaka obukhulu. kwichess, Iziphelo yenye yezo ndawo.. Umqali ochitha kuphela i 10% ukusuka kwixesha lakho lokufunda ukuya kumanqam kukunciphisa kakhulu inkqubela yakho. Iindaba ezimnandi zezokuba iziphelo zilula ukwenza inkqubo kunezinye izigaba zomdlalo. Iincwadi ezifana *100 I-Chess Endings Kufuneka Uyazi* nguJesús de la Villa yintshayelelo egqwesileyo, kuba zibonisa iipateni ezicacileyo neziphindaphindwayo.
Ngaphandle koko, uphononongo lokugqibela lunesiphumo esiluncedo: iphucula i inkumbulo yokuqonda. Oku kukukwazi ukuchonga iipateni eziqhelekileyo kwiimeko ezintsha., isakhono esibalulekileyo hayi kwichess kuphela, kodwa kubomi bemihla ngemihla. Umzekelo, Umdlali oye waziqhelanisa ne-rook kunye ne-pawn ngokuchasene nesiphelo se-rook uya kuqonda ngethuku ixesha lokuvula i-rook yakhe kwindawo efanayo., nokuba ibhodi izele ngamaqhekeza.
Umgibe we “ndichasene nehlabathi”: impazamo yokungayihlalutyi imidlalo yakhe
Impazamo yesihlanu yile, ngeendlela ezininzi, oyena mntu: ukuchasa ukuhlalutya imidlalo yakhe. emva kokoyiswa, Kuyahenda ukugxeka amashwa, ukuphazamisa okanye ukukhuphisana. Kodwa chess, njengobomi, akakuxoleli ukuzifica. Wonke umdlalo, nokuba uloyiso okanye ukoyiswa, Lithuba lokufunda, kodwa kuphela ukuba uhlolwe ngokunyanisekileyo.
Ingxaki kukuba ingqondo yomntu ityekele ekukhumbuleni into eqinisekisa iinkolelo zayo ize ikutyeshele oko kuziphikisayo.. Oku kwaziwa ngokuba isiqinisekiso somkhethe. Umdlali okholelwa ukuba nguye “ilungile kumaqhinga” iyakukhumbula uloyiso lwakho olusekwe kwiindibaniso eziqaqambileyo, kodwa uya kuyilibala imidlalo apho uphulukene khona ngenxa yokuba ungakhange ubale ulandelelwano kakuhle. Ukuchasana nalo mkhethe, Kubalulekile ukwamkela indlela yenzululwazi: bhalisa imidlalo, zihlalutye ngezixhobo ezifana Stockfish, kunye nokuchonga iipatheni eziphindaphindiweyo zeempazamo.
Indlela esebenzayo yi uhlalutyo lokubuyela emva. Emva komdlalo, Umdlali kufuneka ayakhe ngokutsha kwinkumbulo, ngaphandle kokujonga ebhodini, kwaye uqaphele ukuba ngawaphi amanqaku inkumbulo yakho yahluke kwinyani. Oku akuphuculi imemori kuphela, kodwa ikwatyhila ukuba yeyiphi imiba yomdlalo eyayinentsingiselo kuye. Umzekelo, ukuba umdlali ukhumbula ngokucacileyo idini rook, kodwa ulibale impazamo kwindawo yokuvula, Luphawu lokuba kufuneka usebenze ngakumbi kulo mba..
Intsomi yetalente yokuzalwa: xa inkumbulo ijongelwa phantsi
Impazamo yesithandathu, Inyaniso, inkolelo elinganiselweyo: ingcamango yokuba ichess ngumdlalo “iingcaphephe” okanye abantu abanetalente yokuzalwa. Le ngcamango, nangona yothando, bubuxoki. Izifundo ezifana nekaFernand Gobet kunye noGuillermo Campitelli, upapasho xh *Psychological Science*, bonisa ukuba eyona nto inqumayo kwimpumelelo kwi-chess ayikho i-IQ, kodwa ubungakanani kunye nomgangatho wokwenza. Ngamanye amazwi, inkumbulo-eqeqeshwe ngokuphindaphinda kunye nokuhlalutya-ibaluleke ngaphezu kwayo nayiphi na ingcamango “don natural”.
Ityala le UBobby Fischer Iyazekelisa. Nangona ekhunjulwa njenge-prodigy, ukunyuka kwakhe kwiwonga lehlabathi kwaba sisiphumo seminyaka yokufunda. UFischer akagcinanga ngentloko imidlalo, kodwa waziqhekeza wada waziqonda zonke iinkcukacha. Inkumbulo yakhe yayingengomlingo; Yayiyimveliso yendlela engqongqo.
Kwabaqalayo, ziindaba ezimnandi ezi: I-Chess ngumdlalo ofikelelekayo kuye nabani na ozimisele ukuqeqesha inkumbulo yakhe ngokucwangcisiweyo.. Isitshixo sikwi ukwenza ngabom, ingcamango ebandakanya ukugxila kwiinkalo ezithile zokuphucula, fumana impendulo ngokukhawuleza kwaye uphume kwindawo yokuthuthuzela. Umzekelo, endaweni yokudlala imidlalo ekhawulezayo ngaphandle kokucinga, umntu oqalayo kufuneka achithe ixesha ekusombululeni iingxaki zobuchule, apho umthambo ngamnye womeleza ipateni yenkumbulo eyahlukileyo.
Ukuqhawulwa konxibelelwano phakathi kwethiyori kunye nokusebenza: xa inkumbulo ingasetyenziswa
Impazamo yesixhenxe ngumsantsa phakathi koko umdlali akwaziyo ngokwethiyori kunye noko akusebenzisayo xa esenza umsebenzi.. Oku kuxhaphake ngakumbi kubadlali abasebenzisa umxholo omninzi-iincwadi, iividiyo, izifundo-kodwa aziyisebenzisi ngendlela eyakhiweyo. inkumbulo, kwezi meko, iba nguvimba wenkcazelo engenamsebenzi, njengethala leencwadi elizaliswe ziincwadi ezingafundwa mntu.
Umzekelo oqhelekileyo ngumdlali owaziyo umgaqo osisikwere kwiziphelo zepawn., kodwa ntoni, kumdlalo wokwenyani, akawusebenzisi kuba esoyika okanye ephazamisekile. Oku kwenzeka ngenxa yokuba imemori yethiyori ayidityaniswanga ne inkqubo yememoria, nto leyo ekhokela izenzo ezizenzekelayo. Ukuvala lo msantsa, Kubalulekile ukudibanisa isifundo sethiyori kunye nokuziqhelanisa okusebenzayo. Umzekelo, emva kokufunda ingcamango efana zugzwang, Umdlali kufuneka ajonge imidlalo apho esi sixhobo sivela khona kwaye ahlalutye indlela esisetyenziswe ngayo.
Esinye isixhobo esiluncedo yi uqeqesho olunezithintelo. Umzekelo, dlala imidlalo apho injongo ingekokuphumelela, kodwa ukusebenzisa ingcamango ethile, njengolawulo oluphakathi okanye umsebenzi weqhekeza. Oku kunyanzela ingqondo ukuba ibeke phambili ukusetyenziswa kwento efundiweyo kwisiphumo esikhawulezileyo., ukuqinisa unxibelelwano phakathi kwethiyori kunye nokusebenza.
Impazamo yokulayisha ngaphezulu: xa inkumbulo igcwele
Impazamo yesibhozo izama ukufunda kakhulu ngexesha elifutshane. Kwixesha ledijithali, apho ukufikelela kulwazi kungenasiphelo, Kuyahenda ukusebenzisa umxholo ungayeki: Iividiyo zikaYouTube, izifundo ze-intanethi, ukuvula iincwadi. Kodwa ingqondo yomntu inemida. I inkumbulo esebenzayo, ukuba nako ukugcina ulwazi okwexeshana, ingaqhuba kuphela phakathi 4 y 7 izinto ngaxeshanye, ngokutsho kwesazi ngengqondo uGeorge Miller. Xa umntu oqalayo ezama ukufunxa ulwazi oluninzi, inkumbulo yakho igcwele, kwaye oko kufanele ukuba kukufunda kuba yingxolo.
Uphononongo olusuka kwiYunivesithi yaseKhalifoniya lubonise ukuba abafundi abasasaza izifundo zabo ngamafutshane, iiseshini ezicwangcisiweyo bagcina ulwazi oluninzi kunabo balwenza kugqatso lomgama weyure.. kwichess, Oku kuthetha ukuba kuphumelela ngakumbi ukufunda 30 imizuzu ngosuku, egxile kwisihloko esinye, ukuba unikezele ntoni 5 iiyure ngeCawa ukuphonononga yonke into efundwe evekini.
Ngaphandle koko, Kubalulekile ukubeka umgangatho phezu kobuninzi. Endaweni yokuzama ukunkqaya zonke iintlobo ezahlukeneyo ze Ukhuseleko lwaseIndiya lukaKumkani, Kungcono ukuqonda umgca omnye okanye emibini ephambili kwaye uqonde iingcamango zabo zobuchule. Oku akuthinteli kuphela ukugcinwa kwememori, kodwa ikwaququzelela ukusetyenziswa okubonakalayo. Izixhobo ezifana I-Chessable Ziluncedo kule nkalo, kuba basebenzisa i-algorithms yophindaphindo olucwangcisiweyo ukwandisa ukufunda.
Ukunqongophala kwengxelo: xa imemori ingalungiswa
Impazamo yesithoba idlala ngaphandle kokufumana ingxelo yangaphandle. inkumbulo, yedwa, akwanelanga ukuphucula; kufuneka ilungiswe kwaye icocwe. Umdlali odlala imidlalo ye-intanethi kuphela ngaphandle kokuyihlalutya okanye ukufumana isikhokelo kumqeqeshi ugwetyelwe ukuphinda iimpazamo ezifanayo ngokuphindaphindiweyo.. Oku kuyafana nokuzama ukufunda ulwimi ngokuthetha wedwa., ngaphandle kokumamela izithethi zomthonyama okanye ukufumana izilungiso.
Ingxelo inokuvela kwimithombo emininzi: umqeqeshi, imodyuli yechess, okanye imbangi enamava ngakumbi. Into ebalulekileyo kukuba icacile kwaye iyakwazi ukwenzeka. Umzekelo, endaweni yokuthi “udlale indawo engalunganga”, impendulo entle iya kubonisa: “kwintshukumo 5, iqhawe lakho kwi-c3 livale i-ad4 pawn, yintoni ethintele uphuhliso lukabhishophu wakho”. Ezi ntlobo zokulungiswa zivumela umdlali ukuba achonge iipatheni zempazamo kwaye asebenze kuzo.
Ngaphandle koko, ingxelo akunyanzelekanga ukuba ibe yesesikweni. Iiplatforms ezifana Chess.com ukunika uhlalutyo lomdlalo oluzenzekelayo, enokuba sisixhobo esihle kakhulu kubadlali abangakwaziyo ukufikelela kumqeqeshi. Eyona nto ibalulekileyo kukungazinzisi iziphumo zomdlalo, kodwa uqonde ngokuba iphumelele okanye ilahlekile.
Impazamo yokugqibela: ukubhidanisa ukunkqaya kunye nokufunda
Impazamo yeshumi neyokugqibela, ngeendlela ezininzi, ukudityaniswa kwazo zonke ezidlulileyo: ukubhidanisa ukunkqaya kunye nokufunda. Umdlali obamba ngentloko izithuba, amaqhinga kunye neziphelo ngaphandle kokuqonda imigaqo esisiseko owakhayo umdlalo wakho esantini. inkumbulo, kwichess, Ayisosiphelo ngokwayo, kodwa isixhobo sokuphuhlisa ukuqonda.
Umzekelo ocacileyo ngulo wabadlali abacengceleza i Ukumka Okungafiyo nguAnderssen, kodwa abasiqondi isizathu sokuba idini likakumkanikazi lisebenze kuloo meko. Ngaphandle koko ukuqonda, Abayi kuba nako ukusebenzisa ingcamango kwimidlalo yabo. Ukufunda ngenene kwenzeka xa inkumbulo idityaniswa nokuqiqa okunengqiqo, ubuchule kunye nokukwazi ukuziqhelanisa.
Ukunqanda le mpazamo, Kubalulekile ukuthatha indlela epheleleyo. Oku kuthetha ukufunda hayi imidlalo kunye nokuvulwa kuphela, kodwa nembali yechess, ipsychology yomdlalo kunye nefilosofi. Umzekelo, funda malunga UWilhelm Steinitz kunye nethiyori yakhe yokulinganisa kwichess inokunceda ukuqonda ukuba kutheni imigaqo ethile yobuchule isebenza. Ngendlela enye, hlalutya imidlalo ye Kasparov vs Karpov inokuveza indlela ipsychology eziphembelela ngayo izigqibo ebhodini.
Ekugqibeleni, ichess ngumdlalo wokukhumbula, kodwa kungekhona ngengqiqo engaphezulu. Ngumdlalo wokukhumbula krelekrele, apho into ekhunjulwayo ayizintshukumo zodwa, kodwa iipateni, izimvo kunye nemigaqo. Iimpazamo ezenziwa ngabaqalayo azikho ukusilela kobugcisa, kodwa iimpawu zobudlelwane obungasebenziyo kunye nenkumbulo. Ukuzilungisa akufuni buchule, kodwa ingqeqesho, umdla kunye, ngaphezu koko, ukuzimisela ukufunda kumdlalo ngamnye, nokuba uloyiso okanye ukoyiswa.
Ibhodi ilungile. Iziqwenga, kwisikhundla. Umbuzo awukho ukuba ungaphumelela, kodwa ukuba uzimisele ukukhumbula—kwaye ufunde—kuyo yonke intshukumo.
umdlalo wechess, njengobomi, Ayikokuphepha iimpazamo., kodwa ukubaqonda. Wonke umdlalo ulahlekile, yonke ingcamango engasetyenziswanga kakuhle, ukuvulwa ngakunye kwalityalwa ngexesha elibalulekileyo, Lithuba lokulola inkumbulo yakho kwaye, naye, ingqondo. Iimpazamo esizihlalutyileyo azikho izikhubekiso zilula; Ziyimiqondiso yendlela esiluqhuba ngayo ulwazi, indlela esiyigcina ngayo kunye nendlela esiyibuyisela ngayo phantsi koxinzelelo.
Inkumbulo kwichess ayiyondawo yokugcina idatha, kodwa isihlunu esomelezwa ngokusetyenziswa ngobukrelekrele. Umdlali ocengceleza iintlobo ezahlukeneyo engaziqondi ufana nemvumi ephinda isikali ingawuva umculo.. Inkqubela phambili yokwenene iza xa inkumbulo iba ukuqonda, nokuqonda, kwi intuition. Xa umqali uyeka ukubona ibhodi njengeseti yeziqwenga kwaye iqala ukuyibona njengenkqubo yeepateni ezidibeneyo., wenze umtsi womgangatho owahlulayo ekumeni.
Kodwa le ndlela ayikho mgca. Kuya kubakho imidlalo apho, nangona isifundo, inkumbulo iya kusilela. Amaxesha onxunguphalo apho oko bekufundiweyo kuya kubonakala kusiba ngumphunga. Kungaloo maxesha apho ichess ityhila esona sifundo sibalulekileyo: impazamo ayilotshaba, kodwa umfundisi. Yonke iqabane likajack iphephe, indibaniselwano nganye ibalwe ngokuchanekileyo, yonke yokugqibela iphumelele ngobuchule, Sisiphumo sokuwela kwimigibe efanayo ngaphambili. inkumbulo, ngoko, ayisiyofayile nje, kodwa imephu yamava ekhokelela kwizigqibo ezilumkileyo.
Owona mceli mngeni mkhulu asikokuba yinkosi yechess, kodwa ukubamba ubugcisa bokufunda. Ngoba, ekugqibeleni, ibhodi ayikho ngaphezu kwesipili. Ayibonakalisi kuphela amandla kunye nobuthathaka bethu, kodwa namandla ethu okuguquka. kwaye oko, ingayiyo, ibe ngowona mdlalo ubalulekileyo kuyo yonke.
