Siasi ʻi he ngaahi ʻapiakó .: ko e sīpinga ʻAmeniá ʻokú ne liliu ʻa e akó .

‘I ha māmani ‘oku fakamu‘omu‘a ai ‘e he ako tukufakaholó ‘a e fiká ., lea mo e saienisi ., kuo fakakaukau ha ki‘i fonua ‘i he Caucasus ke ne maumau‘i ‘a e molé .. ʻĀmenia, ‘oku meimei toko tolu miliona pē ‘a e kakai ‘oku nofo aí ., kuo hoko ia ko ha lave fakamāmani lahi ‘aki hono fakahoko ‘a e . Ko e siasi ko ha kaveinga fakamālohi ʻi he ngaahi akoʻanga māʻolungá .. Ko e tu'utu'uni ko 'eni ., mama'o mei he hoko ko ha fakakaukau ., ‘oku tali ki ha founga fakaako mo fakafonua ‘a ia kuó ne liliu ‘a e founga ‘oku fakatupulekina ai ‘e he fānau ‘Ameniá ‘enau fakakaukau fakalūkufuá ., fakatupu pea na‘a mo honau ‘ulungaanga fakafonuá .. Ka, ‘E lava fēfē ke tākiekina ‘e ha va‘inga motu‘a ‘a e . “mape faka'atamai” 'o ha fonua .? Pea ko e hā ‘oku totonu ai ke fakatokanga‘i ‘e he ngaahi pule‘anga kehé ‘a e ‘ahi‘ahi fakaako ko ení .?

Ko e sití ‘oku ‘ikai ko ha sipoti pē ia ‘i ‘Āmenia .: Ko ha meʻangāue fakaivia fakaʻatamai ia ., ko ha fakaʻilonga ʻo e fakafepaki fakahisitōliá mo ha halafakakavakava ki he kahaʻú .. 'Oku fakafou 'i he tu'utu'uni ko 'eni ., Kuo lava 'e he fonua 'o fokotu'u ia ko ha malohi 'i he poate fakavaha'apule'anga ., 'ikai ngata pe 'i he ngaahi fe'auhi ., ka ‘i hono fa‘u ‘o e ngaahi ‘atamai ‘oku malava ke solova ‘a e ngaahi palopalema fihi .. ‘Oku fakatotolo‘i ‘e he kupu ko ení ‘a e tupu‘anga ‘o e fokotu‘utu‘u ko ení ., ko hono uesia 'o e ako mo e sosaieti 'o 'Amenia ., ko e ngaahi pole ‘okú ne fehangahangai mo iá pea mo e ngaahi lēsoni ‘e lava ke ako ‘e he māmaní mei he sīpinga makehe ko ení ..

Ko e siasi ko ha pou fakaako .: lahi ange ia ʻi ha vaʻinga ., ko ha filōsofia

Ko hono fakakau ‘o e sití ‘i he polokalama ako ‘a e ‘apiako ‘Ameniá na‘e ‘ikai ko ha ngāue ia na‘e fai fakavavevave ., ka ko e ola ia ‘o e ngaahi hongofulu‘i ta‘u ‘o e fakakaukau ki he founga ke fakalelei‘i ai ‘a e akó ‘i ha fonua ‘oku si‘isi‘i ‘a e ngaahi ma‘u‘anga tokoní ka ‘oku koloa‘ia ‘a e tukufakaholo faka‘atamaí .. ʻi loto 2011, ko e puleʻanga ʻĀmeniá ., ‘i he malumalu ‘o e tataki ‘a e palesiteni ‘o e taimi ko iá ko Serzh Sargsyan ., na‘á ne fakapaasi ha lao na‘á ne ‘ai ‘a e sisí ko ha kaveinga fakamālohi ki he fānau ako kotoa ‘i he ako‘anga mā‘olungá ., talu mei he . 6 kae ‘oua kuo . 10 ngaahi ta'u. Naʻe makatuʻunga ʻa e meʻafuá ʻi ha ngaahi ako fakasaienisi ʻa ia naʻe fakahaaʻi ai ʻa e ngaahi lelei ʻo e siasi ʻi he fakalakalaka fakaʻatamaí ., ka ʻi ha tui fakafonua foki .: ko e siisi ko e konga ia ʻo e ʻulungaanga ʻo ʻĀmeniá.

‘Oku taukave‘i ‘e he kau poupou ‘o e tu‘utu‘uni ko ení ‘oku ako‘i ‘e he sisí . ngaahi taukei 'oku lava ke hiki ki he ngaahi tafa‘aki kehe ‘o e ‘iló .. Hangē ko 'eni:

• Fakakaukau fakapotopoto .: ʻOku ako ʻa e fānaú ke nau ʻamanaki ki he ngaahi nunuʻá mo palani ki he taimi lōloá ., habilidades útiles en matemáticas y ciencias.
• Concentración y paciencia: En una era de distracciones digitales, el ajedrez obliga a los estudiantes a enfocarse en un problema durante períodos prolongados.
• Toma de decisiones bajo presión: Cada movimiento en el tablero requiere evaluar riesgos y recompensas, algo aplicable a la vida cotidiana.
• Fakatupu: Aunque el ajedrez tiene reglas fijas, la resolución de problemas en el juego fomenta soluciones innovadoras.

Pero el ajedrez en Armenia va más allá de lo académico. Es una herramienta de cohesión social. En un país marcado por conflictos históricos, como el genocidio de 1915 y la guerra con Azerbaiyán por Nagorno-Karabaj, el ajedrez se ha convertido en un símbolo de unidad. Ko e ngaahi fe'auhi fakakolo mo e ngaahi fe'auhi fakafonua ko e ngaahi me'a ia 'oku nau fakatahataha'i 'a e fanau mei he ngaahi vahefonua kehekehe mo e ngaahi tu'unga fakasosiale ., fakatupu ha ongoʻi ʻo e kau. Tukukehe, ‘oku vakai ki he sisí ko ha . lea fakamāmani lahi ‘oku ne fakalaka atu ‘i he ngaahi fakangatangata fakafonua ., ko ha me‘a mahu‘inga ki ha fonua ‘oku laka hake ‘i he toko fitu miliona ‘a e kakai ‘oku nofo muli ..

Ngaahi ola 'oku 'asi: ʻAmenia ʻi he mape siisi ʻo e māmaní .

Naʻe ʻikai fuoloa kuo ʻasi mai ʻa e ngaahi fua ʻo e tuʻutuʻuni fakaako ko ʻení.. ʻĀmenia, ko ha fonua ‘oku tokosi‘i ange hono kakaí ‘i he ngaahi kolo hangē ko Madrid pe Buenos Aires ., kuo hoko ia ko ha . malohi 'o e siasi 'i he tu'unga fakamamani lahi. ʻi loto 2012, hili pē ha taʻu ʻe taha mei hono fakahoko ʻo e kaveingá ., naʻe ikuna ʻe he timi tangata ʻAmeniá ʻa e . ʻOlimipiki Siasi ʻi ʻIsitenipuli, ko ha lavameʻa naʻá ne toe fai ʻi he 1914 . 2016 y 2018. ‘I he vahenga ‘a e kakai fefine ., Kuo toe tu‘u-ki-mu‘a ‘a e kau ‘Āmeniá ., mo e kau vaʻinga hangē ko e ʻIlina Taniela, ‘a ia kuó ne hoko ko e fuofua ‘Iulope pea kuó ne fakafofonga‘i hono fonuá ‘i ha ngaahi fe‘auhi fakavaha‘apule‘anga lahi ..

Ka ʻoku ʻikai fakangatangata pē ʻa e ngaahi lavameʻá ki he sipotí.. Ko e ngaahi ako na‘e fakahoko ‘e he . Potungaue Ako 'a 'Amenia pea ‘e he ngaahi kautaha hangē ko e . ʻUnivēsiti ʻo e Siteiti ʻo Yerevan kuo nau fakahaa‘i ‘a e ngaahi fakalakalaka lahi ‘i he fakahoko ‘o e ako ‘a e fānau ako ‘oku nau fakahoko ‘a e siasi .. Hangē ko 'eni:

• Mo e fakalahi 'o e . 15% ʻi he ngaahi kalasi fika ‘i he lotolotonga ‘o e fānau ‘oku nau ma‘u ‘a e ngaahi kalasi sisí ., fakatatau ki ha lipooti ‘a e . 2015.
• HA fakasi'isi'i 'o e . 20% 'i he ngaahi palopalema 'o e 'ulungaanga . ʻi he ngaahi loki akó, ‘oku fakatatau ia ki he akonaki ‘oku fiema‘u ‘e he va‘ingá ..
• Mo e fakalahi ‘a e malava ke solova ‘a e ngaahi palopalemá, fua 'o fakafou 'i he ngaahi sivi fakalukufua ..

Ko e ngaahi ola ko ení kuo tohoaki‘i mai ai ‘a e tokanga ‘a e ngaahi kautaha fakavaha‘apule‘angá hangē ko e . UNESCO pea ko e . Kautaha Siasi Fakavahaʻapuleʻanga (FIDE), ‘a ia kuo nau fakahīkihiki‘i ‘a e sīpinga ‘Ameniá ko ha fa‘ifa‘itaki‘anga ke muimui ki ai .. Na‘a mo e ngaahi fonua hangē ko Sipeiní ., Kuo kamata ke fakatotolo'i 'e 'Initia mo 'Amelika 'a hono fakakau 'o e siasi 'i he'enau ngaahi sisitemi ako ., na‘e ue‘i ia ‘e he keisi ‘o ‘Āmeniá .. Ka neongo ia, Ko e lavame‘a ‘a ‘Ameniá ‘oku ‘ikai makatu‘unga pē ia ‘i he siisi fakamālohi‘í ., ka ki ha . 'ekosisitemi 'oku ne poupou'i ia .: mei hono ako‘i ‘o e kau faiako makehé ki hono fa‘u ‘o e ngaahi kalapu fakakoló mo hono fokotu‘utu‘u ‘o e ngaahi fe‘auhi fakalotofonuá ..

Ngaahi pole mo e ngaahi fakaanga .: Ko e siasi 'a e solova'anga fakamea'a?

Neongo 'ene ngaahi lavame'a ., ko e tu'utu'uni fakamālohi 'o e siisi 'i 'Amenia 'oku 'ikai ke ta'e 'i ai ha ngaahi pole mo e fakaanga .. Ko e taha ‘o e ngaahi fakafaingata‘a‘ia‘anga tefitó ko e . si'i 'a e ngaahi ma'u'anga tokoni ‘i he ngaahi ‘apiako ‘e ni‘ihi ‘i he tukui koló ., ‘a ia ‘oku si‘isi‘i ai ‘a e ngaahi langa fakalakalaká pea ‘oku ‘ikai ke ma‘u ma‘u pē ‘e he kau faiakó ha ako fe‘unga .. Neongo kuo 'inivesi 'a e pule'anga ki hono ako'i 'o e kau faiako ., 'oku kei hoko pe 'a e vā 'i he vaha'a 'o e ngaahi ako'anga 'i he kolo mo e ngaahi 'apiako 'i he tukui kolo .. ‘I he ngaahi feitu‘u hangē ko Syunik pe Tavush ., ‘a ia ‘oku si‘isi‘i ai ‘a e ma‘u ‘o e ngaahi naunau fakaakó ., ‘oku fehu‘ia ‘e he ngaahi mātu‘a mo e kau faiako ‘e ni‘ihi pe ‘oku totonu ke fakamu‘omu‘a ‘a e sisí ‘i he ngaahi fiema‘u tefito lahi angé ., hangē ko hono fakaleleiʻi ʻo e ngaahi meʻangāué pe ʻoatu ha ngaahi tohi ako ..

Ko e fakaanga ‘e taha ‘oku toutou fai ko e siisi . 'ikai lava ke ma'u 'e he fanau kotoa pe. Neongo 'oku 'oatu 'a e va'inga ko ha me'angaue egalitarian ., ‘Oku fakatokanga‘i ‘e he kau mataotao ‘e ni‘ihi ko e fānau ako ‘oku faingata‘a‘ia faka‘atamaí pe ngaahi palopalema ‘i he ‘autism spectrum ‘e faingata‘a nai ke nau muimui ki he ngaahi tu‘utu‘uni fihi ‘o e sisí.. Ko e tali ., kuo fa‘u ‘e he pule‘anga ‘Āmeniá ‘a e ngaahi polokalama kuo fakafe‘unga‘i ., hange ko hono ngaue'aki 'o e ngaahi laupapa pa ki he fanau 'oku faingata'a'ia 'i he sio ., Ka ʻoku kei ʻikai pē ke ʻufiʻufi ʻe he ngaahi feinga ko ʻení ʻa e ngaahi fie maʻu kotoa pē ..

‘Oku ‘i ai foki mo e ngaahi le‘o ‘oku nau taukave‘i ko e siasi . ‘oku ‘ikai totonu ke ne fetongi ‘a e ngaahi kaveinga kehé .. ‘Oku manavasi‘i ‘a e kau faiako ‘e ni‘ihi na‘a ., 'i he taimi 'oku fakamu'omu'a ai 'a e siisi, ‘oku li‘aki ‘a e ngaahi tafa‘aki hangē ko e ako fakasinó pe ko e ngaahi ‘ātí ., ‘a ia ‘oku nau toe tefito ki he fakalakalaka fakalūkufua ‘a e fānaú .. ‘Oku fakahaa‘i ‘e he fakakikihi ko ení ha fepakipaki lahi ange ‘i he ako fakaeonopōní .: Founga ke fakapalanisi 'a e ngaahi kaveinga tukufakaholo mo e ngaahi kaveinga fo'ou 'o 'ikai ke fakafonu 'a e polokalama ako .?

Faifai pea hoko, ‘oku ‘i ai ‘a e pole ‘o e . tauhi maʻu ʻa e mahuʻingaʻia ʻa e tokotaha akó taimi loloa. Neongo 'oku fakahoko 'a e chess 'i he ako'anga ma'olunga ., tokolahi ‘a e fānau ‘oku ‘ikai ke nau hoko atu ‘enau fakahoko ia ‘i he ako‘anga mā‘olungá .. Ke ta'ofi 'a e va'inga ke 'oua na'a hoko ko ha kavenga ., kuo fakahoko 'e he pule'anga 'a e ngaahi founga ngaue hange ko e gamification ., ‘a ia ‘oku fe‘auhi ai ‘a e fānau akó ‘i he ngaahi fe‘auhi fakalotofonuá pea ma‘u ai ‘a e ngaahi pale fakataipe .. Ka neongo ia, ‘Oku tui ‘a e ngaahi mātu‘a mo e fānau ako ‘e ni‘ihi ‘oku totonu ke hoko ‘a e sití ko ha fili ., 'ikai ko ha fakamālohi.

Ngaahi Lēsoni maʻá e māmaní: 'E lava ke liliu 'e he siasi 'a e ako fakamamani lahi?

‘Oku langa‘i hake ‘e he keisi ‘o ‘Āmeniá ha fehu‘i tefito .: 'E lava ke hoko 'a e siisi ko ha solova'anga ki he ngaahi sisitemi fakaako 'i he faingata'a .? ʻOku ʻikai faingofua ʻa e talí ., ka ‘oku ‘oatu ‘e ‘Āmenia . ngaahi lēsoni mahuʻinga ʻe tolu . ‘e lava ke fe‘ungamālie ‘a e ngaahi fonua kehé ki honau ngaahi tu‘ungá ..

'Uluakí ., ‘oku fakahaa‘i ‘e he sisí ‘a e . 'oku 'ikai fiema'u ke fiu 'a e ako. ‘I ha māmani ‘oku fakautuutu ai ‘a e motuhi ‘a e fānaú mei he ngaahi loki ako tukufakaholó ., 'Oku 'omi 'e he siisi ha founga fetu'utaki mo pole 'o e ako .. Ngaahi fonua hangē ko e . Initia, 'a ia 'oku fu'u manakoa ai 'a e siasi, Kuo nau kamata ke fakakau ia ʻi he ngaahi ʻapiako ʻe niʻihi ko ha ʻekitivitī ʻi tuʻa mei he akó ., mo e ngaahi ola fakatu'amelie. ʻi loto Sipeini, Kuo kamataʻi ʻe he ngaahi komiunitī tauʻatāiná hangē ko Kataloniá mo ʻAndalusí ha ngaahi polokalama fakaʻaliʻali ke fakafeʻiloaki ʻa e sití ʻi he ngaahi loki akó ., neongo 'oku te'eki ke fakamālohi'i ..

ʻI he tuʻunga hono uá ., ‘oku ako‘i ‘e he sisí ‘a e . 'oku totonu ke fakalukufua 'a e ako. 'Oku 'ikai ko e ako ma'uloto pe 'o e ngaahi fomula pe ngaahi 'aho fakahisitolia ., ka ke fakatupulekina ha ngaahi pōto‘i ‘okú ne teuteu‘i ‘a e fānaú ki ha māmani fihi .. ‘I he ‘uhinga ko ení ., ko e siisi ko ha fakatātā ia ki he moʻuí .: Ko e nga'unu kotoa pe 'oku 'i ai hono nunu'a, pea ko e tu'utu'uni kotoa pe 'oku fiema'u ke fakakaukau'i .. ‘Oku ongo ‘a e filōsofia ko ení mo e ngaahi founga fakaako fakaeonopōní ., hange ko ia ako makatu'unga 'i he poloseki pe ko e . fakakaukau fakaanga, ‘a ia ‘oku nau feinga ke fa‘u ha kau tangata‘ifonua ‘oku nau malava ke fe‘ungamālie ki he ngaahi liliú ..

Faifai pea hoko, ‘Oku fakahaa‘i ‘e he sīpinga ‘Ameniá ko e . ʻE lava ke hoko ʻa e akó ko ha meʻangāue ʻo e ʻulungaanga fakafonuá .. ‘I ha fonua ‘oku ‘i ai hono hisitōlia ‘oku faka‘ilonga‘i ‘aki ‘a e nofo muli mo e ngaahi fepakipaki ., kuo hoko ‘a e sití ko ha faka‘ilonga ‘o e hīkisiá mo e fakafepakí .. Mo e ngaahi pule‘anga kehe ‘oku nau ma‘u ‘a e ngaahi pole meimei tatau ., i he Palesitaine o Kosovo, ‘E lava ke hoko ‘a e sití ko ha me‘angāue ke fakamālohia ‘a e feohi fakasōsialé pea fakahoko ha ‘īmisi lelei ‘i he tu‘unga fakavaha‘apule‘angá ..

Ka neongo ia, ‘Oku mahu‘inga ke manatu‘i ko e lavame‘a ‘a ‘Ameniá ‘oku ‘ikai ko e makatu‘unga pē ia ‘i he sisí ., ka ki ha . founga fakalukufua ‘a ia ‘oku kau ai ‘a e ‘inivesi ‘i hono ako’i ‘o e kau faiako ., ngaahi langa fakalakalaka mo e kau mai 'a e kakai 'o e kolo .. Ko e sití ko ha konga pē ia ʻe taha ʻo e pasí ., ka ko ha konga tefito kuo fakamoʻoniʻi hono mahuʻingá ..

Ngaahi Fakamulituku .: ko e palakipoe ko e sio'ata 'o e sosaieti .

Kuo fakahaa‘i ‘e ‘Āmenia ‘e lava ke ma‘u ‘e ha ki‘i fonua ha uesia ta‘efakatataua ki he māmaní ‘i he taimi ‘okú ne fakafalala ai ki he ngaahi fakakaukau fo‘oú .. Ko hono fakakau 'o e chess ko ha ako fakamalohi 'i he ngaahi ako'anga ma'ulalo 'oku 'ikai ko ha tu'utu'uni fakaako pe ., ka ko ha . puna 'o e tui ki he malava 'a e tangata .. Fakafou ʻi he vaʻinga motuʻa ko ʻení ., Kuo lava ‘e ‘Āmenia ‘o fakalelei‘i ‘a e tu‘unga fakaako ‘o ‘ene fānaú ., fakamālohia hono ʻulungaanga fakafonuá pea fokotuʻu ia ko ha maʻuʻanga tokoni ʻi he siisi ʻa māmaní .. Ka, 'o fakalaka atu 'i he ngaahi ipu mo e ngaahi metali ., Ko e tukufakaholo mo'oni 'o e fokotu'utu'u ko 'eni ko hono ako'i 'o e ngaahi 'atamai fakaanga ., fakatupu mo tuʻumālie.

Kaikehe, kuo te'eki ke faingofua 'a e hala .. Ngaahi pole ki he ngaahi langa fakalakalaka, ʻoku kei tuʻu pē ʻa e akoʻi ʻo e kau faiakó mo e lava ke maʻú, pea ko e fakaanga ki he siasi fakamālohi‘í ‘okú ne langa‘i hake ‘a e ngaahi fehu‘i ‘oku ‘uhingamālie fekau‘aki mo e founga ke fakapalanisi ai ‘a e founga fo‘oú mo e tukufakaholó ‘i he akó .. Ko e me'a 'oku mahino, kuo fakaava 'e 'Amenia ha tipeiti fakamamani lahi ki he fatongia 'o e ngaahi va'inga 'i he ako pea mo e founga 'e lava ai 'e he ngaahi tu'utu'uni fakaako 'o fa'u 'a e kaha'u 'o ha sosaieti..

Mo e ngaahi fonua kehe ., ‘oku ‘omai ‘e he sīpinga ‘Ameniá ha lēsoni mahu‘inga .: ‘Oku ‘ikai fiema‘u ke fakangatangata pē ‘a e akó ki he ngaahi me‘a anga-mahení .. ‘I ha māmani ‘oku fakautuutu ‘ene faingata‘á ., 'a ia 'oku mahu'inga tatau ai 'a e ngaahi taukei molumalu hange ko e fakakaukau fakapotopoto mo e fe'unga mo e 'ilo fakatekinikale ., ‘oku ‘asi mai ‘a e sití ko ha me‘angāue mālohi .. Mahalo he ʻikai ko e solovaʻanga fakameaʻa ia ki he ngaahi sisitemi fakaako kotoa pē ., ka ko e fakamanatu pe ia, taimi e ni'ihi, Ko e ngaahi tali ola lelei tahá ‘oku ma‘u ia ‘i he ngaahi feitu‘u ‘oku si‘i taha ‘a e ‘amanakí ..

ʻI he fakaʻosí ., ko e siasi ‘i ‘Āmeniá ‘oku mahulu hake ia ‘i ha va‘inga .: ko ha sio'ata 'o e sosaieti, 'a ia 'oku fakahaa'i ai 'e he nga'unu kotoa pe 'a e ngaahi faka'amu ., ko e ngaahi pole mo e misi 'a ha fonua 'oku ., fakafepaki'i 'a e ngaahi faingata'a kotoa pe, kuo lava ke ne puleʻi ʻa e poate ʻo e māmaní ..