борынгы шахмат: цивилизацияләр һәм хакимият көзгесе

Шахмат уеннан күбрәк: Бу цивилизация көзгесе. Борынгы Мисыр комыннан урта гасыр монастырьларына кадәр, Фарсы кортлары һәм император Кытай чәй бүлмәләре аша уза, такта 64 Касильяс интеллектуаль революцияләрнең тавышсыз шаһиты булды, сугыш конфликтлары һәм мәдәни үзгәрешләр. Ләкин, Империяләрдә исән калган бу уен нинди борыңгы серләрне яшерә?, сугышлар һәм технологик үзгәрешләр? Ни өчен Наполеон кебек фигуралар, Эйнштейн яки Боргес аны тормыш өчен камил метафора дип саныйлар? Бу мәкаләдә, Гасырлар дәвамында шахматның ничек формалашканын һәм формалашканын ачыкларбыз., вакыттан арткан дәресләрне ачу.

Аның асылын аңлау, без заманча кагыйдәләрдән читтә сәяхәт итәргә тиеш. Шахмат хобби булып тумаган, ләкин а сугыш симуляторы, стратегия лабораториясе, фәлсәфәчеләр һәм генераллар идеяларын сугыш кырына алып барганчы сынадылар. Аларның эволюциясе безнекен чагылдыра: Indiaиндстандагы ритуаль уеннардан салкын сугыш вакытында политик уеннарга кадәр, һәр чор кисәкләрдә һәм аларны күчерүчеләрнең аңында үз эзен калдырды. Хой, санлы чорда, шахмат көчле әйләнеп кайта, ләкин аның борынгы асылы сакланган. Без яңарыш алдында торабызмы, яисә без һәрвакыт белгәннәрне яңадан ачабыз?

Шахмат империя көзгесе: Indiaиндстаннан Персиягә

Шахмат тарихы сугыш һәм рухилык бәйләнгән урында һәм вакытта башлана.: VI гасыр Indiaиндстан. Анда, Гупталар патшалыгында, торды Чатуранга, дүрт хәрби дивизия уены (пехота, чивалли, филләр һәм машиналар) ул заман сугышларын охшаткан. Бу күңел ачу гына түгел., ләкин князьларга тактика һәм стратегия укыту өчен педагогик корал. Тарихчы Харольд Мюррей күрсәткәнчә, чатуранга “сугыш сәнгатенең микрокосмиясе”, монда һәр кисәк Indianинд армиясенең төп элементын күрсәтә. Ләкин иң кызыклысы - бу, килеп чыгышында, Уен фәлсәфәсе белән бәйләнгән иде дарма: җиңү көчкә генә бәйле түгел иде, ләкин кисәкләр арасындагы гармония турында, космик законнар буенча галәмнең ничек эшләргә тиешлеген чагылдыру.

Чатуранга Персиягә VII гасырда килгәч, уен тамырдан үзгәртелде. Фарсылар аны үз культурасына җайлаштырып кына калмыйлар - кисәкләрнең исемнәрен үзгәртәләр һәм төшенчәләрен өстиләр “Джек үлде” (фарсы теленнән шах мат, “патша тозакка эләгә”)-, ләкин алар аны чистартылган сәнгатькә күтәрделәр. Сасания кортында, Шахмат статус символы һәм дипломатия метафорасы булды. Фердуси кебек шагыйрьләр аны үз әсәрләрендә искә алдылар, һәм патшалар аны территориаль бәхәсләрне кан түгмичә чишү өчен кулланган. Мәкалә аңлатканча “Чатуранга: хәзерге шахматның Indianинд чыгышы”, Бу этап бик мөһим иде, чөнки ул уенны мәңгегә билгели торган ике элемент кертте.: .әр сүзнең кастинг кагыйдәсе (патшаны саклау өчен фарсы яңалыгы) һәм шахмат сугыш уены гына түгел дигән идея, шулай ук политик хәйлә.

Ләкин Фарсы шахматы стратегия генә түгел; Бу шулай ук ​​поэзия иде. Анда Шахнам, Фердовси эпик китабы, Ике көндәш патша арасындагы уен акыллы дуэль итеп сурәтләнә “Кисәкләр сүзләр һәм хәрәкәтләр иде, сүзле тынлык”. Шахмат белән тел арасындагы бу бәйләнеш - визуаль һәм телдән - аның эволюциясендә даими булыр иде.. VII гасырда гарәпләр Персияне яулап алгач, Алар уенны кабул иттеләр һәм аны бөтен Ислам дөньясына тараттылар, аны Аль-Андалуска алып бару һәм, ниһаять, Европа. Ләкин, юлда нәрсәдер югалды: Шахмат элиталар өчен уен булудан туктады һәм популяр күренешкә әйләнде., шулай ук ​​культуралар арасында символик сугыш кырында.

Урта гасырлар: тыю белән сакрализация арасында

X гасырда Европага шахмат килгәч, гарәпләр Испания һәм Италия аша китергән, соклану һәм кире кагу арасында бүленгән континент тапты. Католик чиркәве, Аерым алганда, ул аны шик белән күрде. Елда 1061, Кардинал Педро Дамиан Рим папасы Александр IIгә шахмат турында кисәтүче хат язды “шайтан уйлап чыгаруы” чөнки бу бушлыкны һәм эшсезлекне дәртләндерде. Сәбәбе? Уен феодаль тәртипкә каршы иде: тактада, ломбард патшабикә булырга мөмкин, һәм гади епископ белән патшаны җиңеп була. Мәкәлә күрсәткәнчә “Ни өчен чиркәү урта гасырларда шахматны тыйган”, Бу тыю дини генә түгел, ләкин сәясәт. Шахмат серфларга өйрәтте, хәтта зәгыйфьләр дә көчлеләрне акыл белән җиңә ала, иерархик җәмгыятьтә куркыныч идея.

Ләкин, тыю дәвам итмәде. XII гасырга, Шахмат Европа дворяннары арасында популяр иде, аны күңел ачу өчен генә кулланмаган, ләкин укыту коралы буларак. Акыллы Альфонсо X кортларында (кастил патшасы) һәм Хохенстауфеннан Фредерик II (Изге Империя императоры), шахмат мәдәният һәм чистарту символы булды. Альфонсо уеннар китабы (1283), шахмат кагыйдәләрен аңлатмаган трактат, ләкин ул аны астрономия һәм фәлсәфә белән бәйләде. аның өчен, такта а “дөнья көзгесе”, монда һәр әсәр урта гасыр җәмгыятенең элементын күрсәтә: патша кояш иде, патшабикә ай, ломбардлар, гади шәһәр. Шахматның бу космик күренеше - без аны өйрәнәбез “Шахмат һәм фәлсәфә: такта дөнья көзгесе”- уенның күңел ачу функциясен ничек уйлаганын күрсәтә.

Ләкин урта гасыр шахматы теория генә түгел; Бу шулай ук ​​практик иде. Вакыт турнирларында, уеннар берничә көн дәвам итә ала, һәм уенчылар бүген безнең өчен гадәти булып күренгән стратегияләрне кулландылар, ләкин алар хәзерге уенның нигезен салдылар. Мәсәлән, .әр сүзнең сицилия оборонасы - бүгенге көндә иң популяр ачышларның берсе - тамырлары Италиянең Яңарыш кортларында уйнаган уеннардан. Иң кызыгы - бу, Бу вакытта, шахмат әле дә Фарсы үткәненең элементларын саклап калган: патшабикә, Мәсәлән, Бу бер квадратны диагональ рәвештә генә хәрәкәт итә алган зәгыйфь кисәк иде.. XV гасырга кадәр булмаган, Испаниядә, патшабикә хәзерге көчен алгач, Европа сәясәтендә хатын-кызларның үсә барган ролен чагылдыра (Изабелла католик кебек). Бу үзгәреш очраклы булмаган.: Шахмат һәрвакыт һәр чор кыйммәтләренең термометры булды.

Шахмат ачыш чорында: глобальләштерү алдыннан глобальләштерү

XV гасыр шахмат тарихында борылыш ноктасы булды. Константинопольнең егылуы белән 1453 һәм ачыш чоры башы, Уен бөтен дөньяга моңарчы күрелмәгән тизлектә таралды. Испания һәм Португалия яулап алучылары аны Америкага алып киттеләр, монда ул җирле традицияләр белән кушылган. Мексикада, Мәсәлән, Ацтеклар шахматны кабул иттеләр, ләкин аны дөнья карашларына яраклаштырдылар: патшалар һәм патшабикәләр урынына, Алар Quetzalcoatl һәм Huitzilopochtli кебек тәңреләрне кулланганнар. Шул арада, Азиядә, шахмат мөстәкыйль үсеш алды. Кытайда, Ул xiangqi - такта уртасында елга белән вариант һәм кулга алынган кисәкләр “килү”- милли уенга әйләнде, Япониядә, Ул шоги уенчыларга кулга алынган кисәкләрне кабат кулланырга рөхсәт бирде, психологик катлаулылык катламы өстәү.

Ләкин чын глобаль сикерү Европада булды. XV гасырда полиграфия уйлап табу белән, Беренче шахмат китаплары киң таратылды. Иң мәшһүре Мәхәббәтне һәм шахмат сәнгатен кабатлау (1497), Луис Рамирес де Люсена, кагыйдәләрне стандартлаштырып кына калмый, кебек төшенчәләр кертте патшабикә гамбиты (позицияле өстенлек алу өчен ломбардны корбан итегез). Бу китап революцион иде, чөнки ул шахмат белемен демократлаштырды.: Стратегияне өйрәнү өчен затлы булырга кирәк түгел иде; китапка керү мөмкинлеге җитә иде. Мәкалә аңлатканча “шахмат тарихы: борынгы Indiaиндстаннан глобаль күренешкә кадәр”, Бу шахмат элиталар өчен уен булудан туктап, универсаль телгә әйләнгән мизгел иде..

Шахматның глобальләшүе дә караңгы ягы булган. Европа колонияләрендә, уен культуралы өстенлек коралы буларак кулланылды. Джесуит миссионерлары аны үз мәктәпләрендә укыттылар “цивилизация” җирле халыкларга, Африкада, Сәүдәгәрләр аны кол сәүдәсендә валюта итеп керттеләр.. Ләкин, Шахмат шулай ук ​​каршылык символы булды. Гаитида, Мәсәлән, коллар аны фетнә планлаштыруда кулланган, һәм Indiaиндстанда, Ганди кебек бәйсезлек лидерлары аны психик дисциплинада күнегү итеп кулландылар. Бу икеләтәлек - шахмат көч коралы һәм азат итү коралы буларак - борынгы тарихында даими..

ХХ гасыр: тактадан салкын сугышка кадәр

Әгәр дә шахмат борыңгы империяләрнең чагылышы булса, ХХ гасырда ул идеологик сугыш мәйданына әверелде. Салкын сугыш вакытында АКШ һәм Советлар Союзы арасындагы көндәшлек шахматта бик яхшы шарт тапты. Советлар өчен, шахмат спорт белән генә чикләнмәде: Бу коммунистик системаның өстенлеген күрсәтте. Кемнән 1948 кадәр 1991, бөтен дөнья чемпионнары совет иде, һәм дәүләт адашкан балалар өчен шахмат мәктәпләренә миллионлаган акча салды. Мәкәлә күрсәткәнчә “Шахмат һәм шпионлык: салкын сугыш 64 казилла”, Бобби Фишер арасындагы уеннар (ЕС) һәм Борис Спасский (СССР) .әр сүзнең 1972 Алар спорт дуэты гына түгел, ләкин сәяси каршылык, анда һәр хәрәкәтнең геосәяси нәтиҗәләре бар.

Ләкин XX гасырда шахмат технологик революциянең дә шаһиты булды.. Керү 1997, компьютер Зәңгәрсу IBM дөнья чемпионы Гарри Каспаровны җиңде, ясалма интеллект тарихында мөһим вакыйга. Бу вакыйга шахматны гына үзгәртмәде, ләкин фәлсәфи сораулар күтәрде: Машина иҗади була аламы? Безне кеше итә торган нәрсә? Ничек өйрәнәбез “Шахмат һәм ЯИ: машиналар уенны ничек билгеләделәр”, Deep Blue җиңүе шахматның логика уены гына түгеллеген күрсәтте, шулай ук интуиция, ул вакытка кадәр кешеләргә генә хас булган нәрсә.

ХХ гасыр шулай ук ​​мәдәни күренеш буларак шахматның барлыкка килүен күрде. Марсель Дючамп кебек фигуралар (үзен шахматка багышлау өчен сәнгатьне ташлаган) o Владимир Набоков (авторы La defensa Luzhin) Алар аны сәнгать категориясенә күтәрделәр. Кинотеатрда да, шахмат акыл һәм сер символы булды, кебек Seventhиденче мөһер де Ингмар Бергман, монда үлемгә каршы уен кешенең язмышка каршы көрәшен күрсәтә. Ләкин, мөгаен, бу чорның иң мөһим мирасы шахмат уен гына түгел дигән идея булгандыр., ләкин бер тормыш метафорасы. Бөек укытучы Савиелли Тартакауэр әйткәнчә: “Шахмат - миниатюрадагы тормыш”.

ХХI гасырда шахмат: яңадан туу яки мираж?

Хой, шахмат моңарчы күрелмәгән күтәрелеш кичерә. Chess.com һәм Lichess кебек платформалар уенга демократияләштерелгән, күбрәк 100 миллионлаган актив уенчылар. COVID-19 пандемиясе бу тенденцияне тизләтте: .әр сүзнең 2020, онлайн уеннар саны икеләтә артты, һәм серияләр кебек Гамбит королевасы (Netflix) аны зур аудиториягә алып киттеләр. Ләкин, Без чын яңарыш белән очрашабызмы??

Хакыйкать шунда: XXI гасырда шахмат элеккеге вакыт белән чагыштырганда аерылып тора.. Ясалма интеллект безнең күнегү рәвешебезне үзгәртте: hoy, Теләсә нинди уенчы үз уеннарын Stockfish яки AlphaZero кебек двигательләр белән анализлый ала, моңа кадәр игътибарсыз калган хаталарны табалар. Бу моңарчы күрелмәгән уен дәрәҗәсенә китерде, ләкин ул шулай ук ​​этик сораулар тудырды: Уенчыларга әзерләнү өчен ЯИ куллану гаделме?? Уенның кеше асылы югаламы?? Без сөйләшкәнчә “Шахмат һәм ЯИ: Без сугышта җиңелдекме, союздаш алдыкмы??”, технология дошман түгел, ләкин акыллы кулланылса, иҗатны көчәйтә торган корал.

Тагын бер төп үзгәреш - талантның глобальләшүе. Indiaиндстан кебек илләр, Китай һәм Азәрбайҗан дөнья чемпионнарын чыгардылар, Россия һәм Европаның тарихи өстенлеген бозу. Африкада, шахмат социаль үсеш коралы буларак кулланыла: Уганда, Мәсәлән, проект Шахмат урам балаларына шахмат өйрәтә, уенны мәгариф өчен күпер итеп куллану. Бу кулдан килгән алым - без шулай ук ​​инициативаларда күрәбез “Аджедрез: уен балалар солдатларын ничек реабилитацияли”- шахматның актуаль булуын исбатлый, чөнки ул универсаль осталыкны өйрәтә: сабырлык, критик фикерләү һәм ныклык.

Ләкин хәзерге шахматның иң зур кыенлыгы - тизлек белән мәшәкатьләнгән дөньяда аның асылын саклау.. .Әр сүзнең пуля шахмат (бер минутлык уеннар) һәм Twitch турнирлары уенны популярлаштырдылар, ләкин алар шулай ук ​​тәнкыйть тудырдылар: Стратегик тирәнлек күңел ачу өчен корбан ителә? Simpleавап гади түгел. Бөек укытучы Хикару Накамура әйткәнчә: “Шахмат су кебек: теләсә нинди контейнерга туры килә”. XXI гасырда, шахмат социаль челтәрләргә җайлашкан, видео уеннарга һәм ясалма интеллектка, ләкин аның үзәге элеккечә кала: хакыйкатьне эзләгән ике акыл арасында тавышсыз диалог 64 казилла.

Йомгаклау: мәңгелек мирас буларак шахмат

Шахмат империяләрдә исән калган, сугышлар һәм технологик революцияләр, фонда, бу уен түгел, ләкин а тел. Мәдәниятләрдән өстен чыккан тел, чорлар һәм чикләр, Фарсы генералы стратегиясеннән алып качак лагерендәге бала кайгысына кадәр барысын да белдерә белә. Аның борынгы тарихы безгә шуны өйрәтә, кагыйдәләр үзгәрсә дә, аның асылы кала: Бу күнегү кешелек, монда куркыныч булган әйберләр генә түгел, ләкин безнең уйлау сәләтебез, булдыру һәм тоташтыру.

Хой, поляризация һәм дөрес булмаган мәгълүмат белән бүленгән дөньяда, шахмат уникаль нәрсә тәкъдим итә: логика һәм иҗат бергә яши ала торган киңлек. Париждагы кафедагы агач тактада яки Токиодагы сенсорлы экранда уйнау мөһим түгел; шахмат моны искә төшерә, ахырда, тормыш, уен кебек, карарлар кабул итү турында, риск алыгыз һәм хаталардан өйрәнегез. Испания фәлсәфәчесе Хосе Ортега һәм Гассет әйткәнчә: “Шахмат - акыл залы”. Борынгы заманнарда, бу тренажер залы барысы өчен дә ачык.

Сез беренче әсәрегезне күчерергә әзерме??