Ngaahi ouau siisi: founga 'oku fa'u ai 'e he anga fakafonua 'a e va'inga

veimau, lahi ange ia ʻi ha vaʻinga ., Ko ha ouau teuteu fakaʻatamai ia ʻoku mahulu hake ʻi he ngaahi kauʻāfonuá mo e ngaahi kuongá.. Kimuʻa pea lave ʻa e ngaahi kongá ki he palakipoé ., ‘Oku ui ‘e he kau va‘inga ‘i he māmaní ‘a e ngaahi tukufakaholo ‘oku fefiofi ai ‘a e tui ta‘e‘uhingá ., misiteli mo e founga ma'a .. Mei he ngaahi feilaulau ki he ngaahi ‘otua ‘i ‘Initia ‘o e kuonga mu‘á ki he ngaahi hulohula tau ‘a e kakai ‘Afiliká ., ʻOku ʻikai ngata pē ʻi he fekumi ʻa e ngaahi tōʻonga ko ʻení ki he ikuná ., ka ko e fehokotaki foki mo ha me‘a ‘oku loloto ange .: hoko 'i he kaha'u, tokanga pe na'a mo e faka'otua .. Ko e hā ha ngaahi fakapulipuli ʻoku fufū ʻe he ngaahi ouau ko ʻeni kimuʻa he vaʻingá pea ʻoku nau fōtunga fēfē ʻa e vaʻingá??

Siasi ko ha halafakakavakava ʻi he vahaʻa ʻo e meʻa toputapú mo e meʻa fakaetangatá .

‘i ‘Initia ., mohenga 'o e Satulanga, na'e fanau'i mai 'a e siasi ko ha fakatata 'o e tau ., ka ko ha ngāue fakalaumālie foki .. Ko e kau Palamini ., kimu'a pea toki va'inga ., naʻa nau fakahoko puja (ngaahi feilaulau) ko ha Kanesa, ko e ‘otua ‘o e poto ., kole ke mahino 'a e 'atamai .. Ko e tukufakaholo ko eni ., kuo fakatohi 'i he ngaahi tohi hange ko e . Manasolasa (Senituli hono 12), ‘oku fakahaa‘i ai ‘a e founga na‘e fehokotaki ai ‘a e va‘ingá mo e filōsofiá . dharma: naʻe pau ke fakahaaʻi ʻe he ngaʻunu takitaha ʻa e palanisi ., 'ikai ngata pe 'i he palakipoe ., ka 'i he mo'ui .. ʻI Pāli ., ʻoku kei tuʻu pē ʻa e fehokotaki fakalaumālie ko ʻení .. I hena, ʻOku vaʻinga ʻa e siasi ʻi he ngaahi temipalé lolotonga e Fakalongolongo ('Aho 'o e Fakalongolongo .), ‘a ia ‘oku hoko ai ‘a e ngaahi va‘ingá ko ha ngaahi fakalaulauloto fakatahataha .. Ko e ngaahi konga ., tongitongi ʻi he ʻakau toputapu ., ‘Oku ‘ikai ke ala kiate kinautolu ‘aki ‘a e nima noa‘ia .; ‘oku ngāue‘aki ‘a e ngaahi tupenu hinehina ko ha faka‘ilonga ‘o e ma‘a ..

‘I ‘Afilika ., ‘oku toe lahi ange ‘a e ngaahi founga fakaouau ‘oku ma‘u ‘e he sisí .. ‘I Kiini ., ʻOku fakahoko ʻe he kau vaʻinga Baoulé ha ngaahi hulohula takai ʻi he palakipoé kimuʻa pea nau toki kamata ., ui ki he ngaahi kui ke tataki 'enau ngaahi tu'utu'uni .. ngaahi hulohula ko eni ., tatau mo e ngaahi me‘a ‘oku ngāue‘aki ‘i he ngaahi ouau tulimanú ., kumi “kākā” ko e fe'auhi 'ikai mo e ngaahi founga ., ka ʻi he ivi .. ‘I ‘Itiopea ., ne lotomālie (ko ha kehekehe fakalotofonua) ‘Oku tā ia ‘i he ngaahi mala‘e fakapule‘angá ki he fasi ‘o e ngaahi me‘aleá ., 'a ia 'oku faka'ilonga'i ai 'e he le'o 'a e taimi 'o e fakakaukau .. ʻi heni, 'Oku 'ikai ko ha duel fakalongolongo 'a e siasi, ka ko ha faka'ali'ali fakakomiuniti 'oku fakataha'i ai 'a e founga mo e mūsika mo e ngaue ..

Ngaahi ouau ʻo e mālohí: 'i he taimi 'oku hoko ai 'a e siasi ko ha me'atau fakapolitikale .

‘I ‘Iulope ‘i he kuonga lotoloto ., ko e sití ko ha faka‘ilonga ia ‘o e tu‘unga mo e pule .. Ko e ngaahi tu‘i Kalisitiané ., ko ʻAlifoniso X ʻo Kasitilí ., Na'a nau ngaue'aki ia ke ako'i 'aki 'a e founga fakakautau ki honau kau nopele ., ka ke fakahaa‘i foki ‘a e mā‘olunga faka‘atamaí .. ‘I he‘ene ngāué . Tohi ʻo e Ngaahi Vaʻingá (1283), ‘Oku fakamatala ‘a e tu’i ki he founga na’e pau ai ke tui ‘e he kau va’inga ‘a e ngaahi tunika hinehina – ko e faka’ilonga ‘o e ma’a – pea nau lau ‘a e ngaahi lotu kimu’a pea nau toki kamata .. Naʻe ʻikai ke taʻehalaia ʻa e ouau ko ʻení .: naʻe ngāue ke manatuʻi ʻa e siisi ko iá ., hange ko e tau ., Ko e va'inga ia 'a e 'Otua ., ʻa ia naʻe makatuʻunga ai ʻa e ikuná ʻi Hono finangaló .. ‘I Lūsia tsarist ., na‘e ngāue‘aki ‘e he kau boyars ha tō‘onga meimei tatau ., ka ʻi ha mioʻi fakalilifu .. Kimu'a pea toki fai 'a e ngaahi va'inga ., Na‘a nau tutu ‘inisēnisi mula ke . “faka'auha 'a e monū'ia kovi .”, ko ha tui ta‘e‘uhinga ‘oku ., fakatatau ki he ngaahi fakamatala ʻo e kuonga ko iá ., fufū ha taumuʻa fakapoʻuli ange .: kona 'a e 'ea pea fakavaivai'i 'a e fe'auhi ..

‘I he senituli hono 20 ., Naʻe hoko ʻa e sisí ko ha malaʻe tau fakaʻatamai .. Lolotonga e Tau Momoko ., Na‘e ‘ikai ngata pē ‘i hono ako‘i ‘a e kau va‘inga Sovietí ‘i he ngaahi fakaava ., ka 'i he 'atamai .. Kimu'a pea toki fai 'a e ngaahi va'inga ., Naʻa nau muimui ki ha tuʻutuʻuni fefeka .: mohe tonu . 8 ngaahi houa, kai ha meʻatokoni pongipongi tatau (fuaʻimoa, mā ʻuliʻuli mo e tī .) pea faka‘ehi‘ehi mei he fetu‘utaki mata mo e tokotaha fakafepakí kae ‘oua kuo ‘uluaki nga‘unu .. Ko e ouau ko eni ., kuo fa‘u ke fakangata ‘a e ngaahi me‘a kehekehe fakaeongó ., na‘e fakahaa‘i ai ‘a e manako ‘a e pule‘angá ‘i he pulé .. Hangē ko ia ‘oku fakahaa‘i ‘e he faihisitōliá . Tevita ʻEtimoni, “Naʻe ʻikai ko ha sipoti ʻa e siisi Sovietí ., Ko e fakahaa'i ia 'o e ma'olunga 'a e kau Makisi .”.

Ngaahi tui ta‘e‘uhinga fakaeonopōní .: ko e ngaahi ouau 'oku ne fakapapau'i 'a e ngaahi va'inga .

'I he siisi 'elite ., ‘oku kei tu‘u pē ‘a e ngaahi tui ta‘e‘uhingá ., neongo kuo fe'unga mo e kuonga fakakomipiuta .. Makinisi Kāliseni, Hangē ko 'eni, ʻOkú ne tui maʻu pē ʻa e uati nima tatau ʻi he ngaahi feʻauhí —ko ha Casio mei he '90 tupú —koeʻuhí he . “'oku ne 'oatu 'a e monū'ia”. Kāli Kasipālovi, kimuʻa ʻi he vaʻinga takitaha ., Naʻá ne fakatonutonu tonu hono seá ʻo tuʻo tolu ., ko ha fakaʻilonga ʻoku ., fakatatau kiate ia ., “Naʻá ne fakafeʻungaʻi hono iví mo e palakipoé .”. Ko e ngaahi manias ko 'eni 'oku 'ikai ko ha ngaahi whims .: ‘Oku fakahaa‘i ‘e he ngaahi ako ‘i he saienisi ‘o e sipotí ‘oku fakasi‘isi‘i ‘e he ngaahi ouaú ‘a e hoha‘á pea fakalelei‘i ‘a e fakahoko ngāué .. Ko ha ʻahiʻahi ʻi he ʻUnivēsiti Havātí . (2018) na‘e fakahaa‘i ai ko e kau va‘inga na‘a nau muimui ki ha founga-tu‘uma‘u ki mu‘a ‘i he va‘ingá—hangē ko hono ala ki he ngaahi kongá ‘i ha hokohoko pau—na‘a nau fakahoko ha . 23% si'isi'i ange 'a e ngaahi fehalaaki 'i he ngaahi tu'unga mahu'inga.

ʻI ʻĒsia ., Ko e ngaahi founga ko 'eni 'oku nau ma'u ha nuance meimei fakasaienisi .. ʻi Siaina, ko e kau vaʻinga ʻo e . Xiangqi (siisi siaina) 'Oku nau inu 'a e ti chrysantemum kimu'a pea toki fai 'a e ngaahi va'inga ., ko ha tukufakaholo makatu‘unga ‘i he faito‘o tukufakaholó ‘a ia ‘okú ne poupou‘i ‘a e mahino ‘o e ‘atamaí .. ‘I Siapani ., ko e kau fe'auhi 'o e . shogi ʻoku nau punou ki he palakipoé ., ko ha faka‘ilonga ‘okú ne fakatātaa‘i ‘a e faka‘apa‘apa ki he va‘ingá pea mo e tokotaha fe‘au‘auhí .. ‘I Kōlea Tonga ., ʻOku ʻaʻahi ʻa e kau vaʻinga fakapalofesinalé ki he ngaahi temipale Putá kimuʻa ʻi he ngaahi feʻauhí ke fakalaulauloto ., ko ha tō‘onga ‘oku ., fakatatau ki he faiako lahi . Li Sengi-ho, “fakamaʻa ho ʻatamaí mei he ngaahi meʻa fakahohaʻá”.

Ouau ko e fakafepaki .: siasi 'i he ngaahi tu'unga 'oku fu'u lahi

‘I he ngaahi tu‘unga faingata‘á, ‘oku toe loloto ange ‘a e ‘uhinga ‘o e ngaahi ouau ki mu‘a ‘i he mavahé. ‘I he ngaahi kemi hūfanga ‘o Sioataní ., ‘Oku va‘inga siisi ‘a e fānau Sīliá ‘aki ‘a e ngaahi konga na‘e tongitongi mei he ngaahi hui ‘o e fanga manú ., ko ha tō‘onga ‘oku ‘ikai ngata pē ‘i he‘ene fakahoha‘asi kinautolu mei he laveá ., ka ‘okú ne ‘oange kiate kinautolu ha ongo‘i ‘o e mapule‘i .. Kimu'a pea kamata ., ‘Oku nau lau ‘a e ngaahi veesi mei he Kolaní ki he . “maluʻi honau ʻatamaí .”. ‘I he ngaahi pilīsone ‘o Kolomupiá ., ‘Oku fokotu‘utu‘u ‘e he kau pōpulá ‘a e ngaahi fe‘auhi ‘a ia ‘oku fakapapau‘i ai ‘a e ‘uluaki nga‘unu ‘aki ha tā ‘aki ha fo‘i tā ., ko ha ouau ‘okú ne fakatātaa‘i ‘a e ., naʻa mo e faingataʻá ., 'e lava ke totonu 'a e faingamalie.

ʻI ʻAfilika ., ‘i he malumalu ‘o e pule‘anga ‘o e kau Taliban ., na‘e tapui ‘a e sití koe‘uhi na‘e lau ia ko e . “ko ha vaʻinga ʻa e kau taʻetuí .”. Ka neongo ia, Naʻe fakahoko fakapulipuli ia ʻe he kakai fefine ʻAfiliká ., ‘o ngāue‘aki ‘a e ngaahi laupapa kuo tā ‘i he ngaahi tupenu tēpilé pe na‘a mo e ‘i he falikí ‘aki ‘a e sioka .. kimu'a pea toki va'inga ., Naʻa nau fakahoko ha ouau ʻo e fakalongolongo .: Naʻa nau lau ki he hongofulú ʻi ha leʻo siʻi ., ko ha ngāue fakafepaki na‘á ne fakamanatu kiate kinautolu ‘oku ., neongo na'e fiema'u 'e mamani ke nau fakalongolongo ., naʻe kei tauʻatāina pē hono ʻatamaí .. Hange ko ia kuo lipooti . Fausi Kofi, Fakafofonga Fale Alea kimuʻa ʻo ʻAfilika, “na‘e ‘ikai ko ha va‘inga pē ‘a e sisí kiate kimautolu .. Ko ha founga ia ʻo e lea .: 'oku mau 'i ai”.

Ko e hā ʻoku kei hokohoko atu ai ʻa e ngaahi ouaú ʻi he kuonga fakakomipiutá?

‘I ha māmani ‘oku fakautuutu ai ‘a e va‘inga siasi ‘i he ngaahi sikiriní ., ‘e ngali motu‘a nai ‘a e ngaahi ouau ki mu‘a ‘i he mavahé. Ka neongo ia, ʻOku fakahaaʻi ʻe heʻene haó ha moʻoni taʻefakafiemālie .: 'oku fiema'u 'e he tangata 'a e ngaahi faka'ilonga. Ko ha ako mei he ʻUnivēsiti ʻo Kemipilisí . (2022) 'analaiso 500 ‘i he ‘initanetí pea ‘ilo‘i ko kinautolu na‘a nau fakahoko ha fa‘ahinga ouau—hangē ko hono fakatonutonu ‘a e ngingila ‘o e sikiriní pe ngāue‘aki ma‘u pē ‘a e puipuitu‘a tatau ‘o e tēpilé—na‘a nau ma‘u ha . 15% ngalingali ange ke ikuna 'a e ngaahi va'inga loloa. Ko e 'uhinga ., fakatatau ki he kau fakatotoló ., Ko e faka'atamai: ‘oku ngāue ‘a e ngaahi ouaú ‘o hangē ko e . “ngaahi taula faka'atamai”, fakasi'isi'i 'a e vaivai faka'atamai.

Na‘a mo e ‘i he siisi fe‘au‘auhi fakaeonopōní ., 'a ia 'oku pule'i ai 'e he tekinolosia ., 'oku kei kī 'a e ngaahi ouau. ‘I he Fe’auhi ‘a e Kanititeiti . 2024, Naʻe sio ʻa e tangata ʻAmelika ko Fabiano Caruana ʻokú ne fai ha fakaʻilonga makehe kimuʻa ʻi he vaʻinga takitaha .: milimili hono ongo louhiʻi nimá mo e louhiʻi nimá, hangē ko hono fua ha meʻa ʻoku ʻikai hā mai .. ‘I hono ‘eke ange fekau‘aki mo hono ‘uhingá ., tali: “Ko 'eku founga ia 'o e manatu'i 'oku 'ikai ko e fika'i pe 'a e chess .. Ko e 'aati foki ia”.

Aofangatuku: ouau ko e uho ia 'o e va'inga .

Ko e ngaahi ouau ki mu‘a ‘i he mavahé ‘oku ‘ikai ko ha ngaahi tui ta‘e‘uhinga faingofua .. Ko e fakamoʻoni kinautolu ʻoku siasi ., 'oku lahi ange ia 'i ha va'inga fakalotika ., Ko ha ngāue fakaetangata ia ‘oku aka loloto ‘i he anga fakafonuá ., fakalaumālié pea na‘a mo e fakafepaki .. Mei he ngaahi feilaulau ki he ngaahi ‘otua ‘i ‘Initiá ki he ngaahi fakalongolongo fakafepaki ‘a e kau fefine ‘Afiliká ., ‘Oku fakahaa‘i ‘e he ngaahi faka‘ilonga ko ení ‘oku ‘ikai ko ha mala‘e tau pē ‘a e papá ., ka ko ha sio'ata 'o 'etau ngaahi obsessions ., manavahē mo e ʻamanaki ..

‘I ha māmani ‘oku fakamanamana‘i ai ‘e he ‘atamai fakaetangatá ke fakasi‘isi‘i ‘a e siasi ki he ngaahi algorithms ., 'oku fakamanatu mai 'e he ngaahi ouau 'oku kei ., 'uluaki, ko ha aʻusia ʻa e tangatá .. Ko e taimi hoko te ke tangutu ai ʻi muʻa ʻi ha laupapa ., fehu'i hifo kiate koe .: Ko e hā e ouau ʻokú ke fie maʻu ke fakafehokotaki ʻo ʻikai ngata pē ʻi he ngaahi kongá ., ka ʻi he uho ʻo e siasi .? Mahalo, hangē ko ia ʻi Pāli pe ʻi he ngaahi pilīsone ʻo Kolomupiá ., ko e tali 'oku 'i he me'a 'oku ke fai . kimuʻa ke hiki 'a e 'uluaki pawn ..