Siasi faka'ekolosia 'i Kosita Lika: fo'ou mo e tu'uloa

ʻI he lotolotonga ʻo ʻAmelika Lotoloto ., 'Oku tu'u 'a Kosita Lika ko ha maama 'o e tu'uloa mo e tauhi 'o e 'atakai .. ‘I he lotolotonga ‘o ‘ene ngaahi fokotu‘utu‘u faka‘ekonōmika lahi ., 'oku tupu hake ha fokotu'u 'oku fo'ou 'o hange ko 'ene fakataipe .: siisi faka'ekolosia, ‘a ia ko ‘enau ngaahi laupapa ‘oku ngaohi ia mei he ngaahi lau‘i‘akau kuo toe ngāue‘aki ‘a ia ‘oku tānaki ‘i honau ngaahi feitu‘u malu‘i fakanatulá .. Ko e tō‘onga ko ení ‘oku ‘ikai ngata pē ‘i he‘ene fakataha‘i ‘a e ‘ātisi motu‘a ‘o e sisí mo e faka‘apa‘apa ki natulá ., ka 'oku ne toe fakafofonga'i foki ha sipinga 'o e 'ikonomika takai 'e lava ke ne ue'i 'a e ngaahi vahefonua kehe .. ‘Oku anga-fēfē ‘a e lava ‘e he ki‘i fonua ko ení ‘o liliu ha me‘a ‘oku ngali faingofua ke hoko ko ha me‘angāue ki he ‘ilo‘i ‘o e ‘ātakaí?? Ko e hā ‘a e ngaahi ‘aonga ‘oku ‘omai ‘e he fokotu‘utu‘u ko ení ki he ngaahi komiunitī fakalotofonuá mo e ‘ekosisitemí?? ‘I he kotoa ‘o e kupu ko ení ., te tau fakatotolo'i 'a e tupu'anga 'o e ngaahi laupapa ko 'eni ., hono founga ngaohi ., ko e uesia fakasosiale mo faka'atakai 'oku nau fakatupu ., pea mo e fatongia 'oku nau fakahoko 'i hono poupou'i 'o e fefolau'aki tu'uloa .. Te tau ʻiloʻi ʻa e founga ʻe lava ke hoko ai ha vaʻinga fakakaukau ko ha halafakakavakava ʻi he vahaʻa ʻo e tukufakaholó ., fakatupu fo'ou mo malu'i 'o e palanite ..

Ko e tupu'anga 'o ha fakakaukau .: chess mo e tu'uloa 'i he feongoongoi .

Ko e fakakaukau ki he ngaahi laupapa siisi faka‘ekonōmika ‘i Kosita Liká ‘oku ‘ikai ko ha ola ia ‘o e tu‘unga fakatu‘upakē ., ka ko e fakatahataha'i 'o e ngaahi me'a fakafonua ., 'atakai mo e faka'ekonomika. Ko e fonua ., ‘oku faka‘ilonga‘i ‘i māmani lahi ‘i he‘ene tukupā ki he tu‘u-‘atā ‘o e kaponí pea malu‘i ‘a hono ngaahi me‘amo‘ui kehekehe ., kuó ne fekumi ‘i ha ngaahi hongofulu‘i ta‘u ki ha ngaahi founga fakatupu ke toe ngāue‘aki ‘a e ngaahi koloa fakanatulá ‘o ‘ikai liliu ‘a e ngaahi ‘ekosisitemí .. Ko e ngaahi lau‘i‘akau kuo tō ‘o hangē ko e . Kuanakasi (ʻEnitelelopiume saikolokāpumi) pe ko e . ʻoke savana (Tapebuia losea), lahi ‘i he ngaahi feitu‘u malu‘i ‘o natulá, 'Oku nau hehema ke tanaki 'i he lahi ., 'oku ne fakafofonga'i ha pole ki he kau pule 'o e ngaahi feitu'u malu'i ..

Na‘e ‘i he tu‘unga ko ení na‘e ‘i ai ‘a e kau tufunga fakalotofonuá ., ‘i he fengāue‘aki mo e ngaahi kautaha hangē ko e . Sisitemi Fakafonua 'o e Ngaahi Feitu'u Tauhi'anga (SINAC), na‘e kamata ke ‘ahi‘ahi‘i ‘a e ngaahi naunau kehe ki hono ngaohi ‘o e ngaahi koloa ‘a e kau folau ‘eve‘evá .. veimau, ko ha vaʻinga fakamāmani lahi ʻokú ne fakataipe ʻa e founga mo e kātaki ., na‘e ‘oatu ia ko e fili lelei tahá .: ho'o palakipoe, fa‘u‘aki ‘a e 64 ngaahi kasila, na‘e lava ke ngaohi ia mei he ngaahi lau‘i‘akau kuo lomi‘í mo e ngaahi resin fakanatulá ., faka‘ehi‘ehi mei hono ngāue‘aki ‘o e ‘akau kuo tā pe pelesitiki .. Tukukehe, Ko e sisí ‘oku ‘i ai hono aka mālohi ‘i Kosita Lika ., ‘a ia ‘oku poupou‘i ai ia ko ha me‘angāue fakaako ‘i he ngaahi ‘apiakó mo e ngaahi komiunitií ..

Ko e fokotu‘utu‘u ko ení ‘oku ‘ikai ngata pē ‘i hono solova ha palopalema fakalotofonua—ko hono tānaki ‘o e ngaahi lau‘i‘akaú ‘i he ngaahi reserve—, ka 'oku ne toe fakaivia 'a e 'ulungaanga fakafonua 'o e fonua .. ʻOku hoko ʻa e palakipoe takitaha ko ha fakamoʻoni ki he fetuʻutaki fakasimbioti ʻi he vahaʻa ʻo e tangatá mo natulá., ʻi fē “li'aki” maʻu ha mahuʻinga foʻou ..

Mei he vao ki he papa .: ko e founga ngaohi fakapotopoto

Ko hono ngaohi 'o ha papa siasi faka'ekolosia 'i Kosita Lika ko ha founga ia 'oku ne fakataha'i 'a e ngaahi founga 'o e ngaahi kui mo e founga fo'ou tu'uloa .. ‘Oku kamata kotoa ia ‘i he ngaahi feitu‘u malu‘i ‘o natulá ., ‘a ia ‘oku filifilimānako ai ‘a e ngaahi laú ke ‘oua ‘e fakahoha‘asi ‘a e siakale ‘o e me‘akai ‘i he kelekelé .. Ko e fa'ahinga 'oku manakoa ko e ngaahi lau 'oku lalahi mo fakafepaki., hange ko kinautolu 'o e . Kuanakasi, ‘a ia ko hono texture mo e valivali fakanatula ‘oku faka‘atā ai ke fa‘u ‘a e ngaahi kehekehe faka‘ata ‘i he palakipoé ‘o ‘ikai fiema‘u ki ai ha ngaahi vali ngaohi ..

Ko e taimi pē ʻoku tānaki ai ., ‘Oku fou ‘a e ngaahi laú ‘i ha founga ‘o hono fakama‘a mo fakamāfana‘i ‘i he la‘aá ‘i ha ngaahi ‘aho lahi .. Ko e sitepu ko ení ‘oku mahu‘inga ‘aupito ., hange ko e toenga 'o e 'uha 'e lava ke ne fakatupu 'a e mold pe fakavaivai'i 'a e fokotu'utu'u 'o e naunau. Amui ange, ʻoku lomiʻi ʻa e ngaahi laú ʻi ha ngaahi laʻi, 'o faka'aonga'i 'a e ngaahi resin faka'ekolosia 'oku ma'u mei he ngaahi fu'u 'akau hange ko e . gum (Sapota ʻo Manikala) pe ko e . ana (Kasitila ʻElasitiki), ‘a ia ‘oku nau ngāue ko e ngaahi me‘a fakapipiki fakanatula .. Ko e 'omi 'o e 'omi lolotonga 'a e founga ko 'eni 'oku ne fakapapau'i 'a e tu'uloa 'o e palakipoe .: kapau 'oku 'ikai fe'unga ., ʻe lava ke mavahe ʻa e laú; kapau 'oku fu'u lahi ., 'e mole 'a e fe'unu'aki 'a e naunau.

Ko e sitepu hokó ko e motuhi mo e fakatahatahaʻi .. Ko e ngaahi lau‘i‘akau kuo lomi‘í ‘oku kosi ia ‘o tapafā ‘o e . 3.5 cm (lahi angamaheni 'o e ngaahi sikuea 'o e siasi) pea ‘oku fokotu‘utu‘u ia ‘i ha tu‘unga ‘o e ‘akau pe filo niu kuo toe ngāue‘akí ., ‘oku ne ‘omai ‘a e tu‘unga ma‘uma‘uluta .. Ko e kau tufunga ., ko e tokolahi taha ‘o kinautolu ‘oku nau kau ki he ngaahi komiunitī fakafonua hangē ko e . Bolukas 'oi 'alu sikopio, faka'aonga'i 'a e ngaahi founga vane mo e fakangingila ke fakapapau'i 'oku ngingila mo tolonga 'a e funga. Faifai pea hoko, 'oku tanaki atu 'a e ngaahi fakaikiiki hange ko e ngaahi tafa'aki 'o e palakipoe ., ‘a ia ‘oku fa‘a teuteu‘i ‘aki ‘a e ngaahi tongitongi ‘oku ue‘i fakalaumālie ‘e he fanga monumanu fakalotofonuá ., hange ko ia kuesali pe ko e . siakua, fakamālohia ʻa e fehokotakiʻanga mo e ʻulungaanga faka-Kosita Liká ..

Ko e founga ko 'eni 'oku 'ikai ngata pe 'i hono fakapapau'i ha koloa 'oku ma'olunga hono tu'unga ., ka 'oku ne toe fakasi'isi'i 'a e la'iva'e kaponi 'i hono fakafehoanaki ki he ngaahi laupapa tukufakaholo .. Fakatatau ki he ngaahi ako ‘o e . ʻInisititiuti Fakatekinolosia ʻo Kosita Liká (TEC), ‘oku tukuange mai ‘e ha poate ‘ekolosia ‘o a‘u ki he . 70% si'isi'i ange 'a e CO2 'i he taha 'oku ngaohi 'aki 'a e pelesitiki pe 'akau 'oku 'ikai fakamo'oni'i.

Uesia faka'atakai mo fakasosiale .: ʻi he tafaʻaki ʻo e vaʻingá

Ko hono ngaohi 'o e ngaahi laupapa siasi faka'ekolosia 'i Kosita Lika 'oku mahulu hake ia 'i he mala'e artisanal ke hoko ko ha misini 'o e fakalakalaka tu'uloa .. ‘I he tu‘unga ‘o e ‘ātakaí ., ‘Oku tokoni ‘a e fokotu‘utu‘ú ki hono tokanga‘i ‘o e veve ‘i he ngaahi feitu‘u malu‘i ‘o natulá ., 'a ia 'e lava ke liliu ai 'e he tanaki 'o e ngaahi lau'i'akau 'a e microhabitats pea manakoa 'a e tupulaki 'o e fanga ki'i manu maumau .. ‘Aki hono toe ngāue‘aki ‘a e nāunau ko ení ., ‘oku faka‘ehi‘ehi mei he vela – ko ha founga anga-maheni ‘oku tukuange mai ai ‘a e kaponi ki he ‘atimosifiá – pea ‘oku poupou‘i ‘a e ‘ikonomika takai ..

Tukukehe, Kuo fakamo'oni'i 'e he poloseki ko 'eni ko ha kaume'a 'i he tau'i 'o e ta'aki 'o e vao .. Kosita Lika, ko ia ‘i he ngaahi ta‘u . 80 na‘e ‘i ai ‘a e taha ‘o e ngaahi tu‘unga mā‘olunga taha ‘o e ta‘aki ‘o e vaotaá ‘i he māmaní ., naʻá ne lava ʻo fakafoki ʻa e tōʻonga ko ʻení ʻo fakamālō ki he ngaahi tuʻutuʻuni ki hono tauhi mo toe fakaʻauha ʻo e vaotaá. Ka neongo ia, ‘oku kei hoko pē ‘a e fiema‘u ‘akau ki he ngaahi ngāue fakamea‘á mo e ngaahi nāunaú ko ha pole. 'Oku 'omi 'e he ngaahi poate 'oku fakakaume'a ki he 'atakai ha founga kehe 'oku mo'ui ., koe‘uhi ‘oku ‘ikai te nau fiema‘u ke tā hifo ‘a e ‘ulu‘akaú pea ., pe, faka'aonga'i ha ma'u'anga tokoni 'oku lava ke fakafo'ou mo lahi ..

‘I he tafa‘aki fakasōsialé ., Kuo fakatupu ʻe he fokotuʻutuʻú ha ngāue ʻi he ngaahi feituʻu ʻi he tukui koló ., ‘a ia ‘oku fa‘a si‘isi‘i ai ‘a e ngaahi faingamālie ngāué .. Ngaahi komiuniti hange ko e . Moniteveti, Totukuelo y Kokovato kuo nau sio ki he ‘asi hake ‘a e ngaahi fale ngāue fakamea‘a ‘oku nau fakangāue‘i ‘a e kakai fefiné mo e kau talavoú ., akoʻi kinautolu ʻi he toe ngāueʻakí mo e ngaahi founga tisaini tuʻuloá .. Ngaahi kautaha hangē ko e . KoopeSolitā R.L., ko ha kautaha ngāue fakataha ʻa e kakai fefiné ʻi he feituʻu fakatonga ʻo e fonuá ., kuo nau lava‘i ‘a hono fakatau atu ‘a e ngaahi koloá ni ki he ngaahi māketi fakavaha‘apule‘angá ., fakatupu paʻanga hū mai ʻoku toe ʻinivesi ʻi he akó mo e moʻui leleí ..

Ko e tafa‘aki mahu‘inga ‘e taha ko e ako ki he ‘ātakaí .. Ko e lahi taha ‘o e ngaahi papa ko ‘ení ‘oku ngāue‘aki ia ‘i he ngaahi polokalama fakakoló ke ako‘i ‘a e fānaú fekau‘aki mo e mahu‘inga ‘o hono toe ngāue‘akí mo e faka‘apa‘apa‘i ‘o natulá.. ‘I he . Ko e Vaoʻakau ʻo e ʻAo ʻo Monteverde, Hangē ko 'eni, ‘Oku fokotu‘utu‘u ‘a e ngaahi ako ngāue ‘a ia ‘oku ako ai ‘a e kau ‘a‘ahí ke nau ngaohi ‘enau ngaahi fo‘i siasi pē ‘anautolu ‘aki ‘a e ngaahi me‘a kuo toe ngāue‘akí ., fakatupulaki ha fehokotaki fakaeloto mo e ‘ātakaí ..

Ko e takimamata tu'uloa: siasi ko ha ʻamipasitoa ki he tauhiʻanga ʻo e ʻātakaí

Kuo fokotu'u 'e Kosita Lika 'a e fefolau'aki tu'uloa ko e taha 'o hono ngaahi pou faka'ekonomika ., tohoaki'i 'a e kau fononga 'oku nau kumi ki he ngaahi a'usia mo'oni mo fakakaume'a ki he 'atakai .. ‘I he tu‘unga ko ení ., kuo hoko ‘a e ngaahi laupapa siasi faka‘ekonōmiká ko ha faka‘ilonga ‘o e filōsofia ko ení ., 'oatu ki he kau 'a'ahi ha founga makehe ke 'ave ki 'api ha me'a fakamanatu 'oku ne fakakakato 'a e ngaahi tu'unga mahu'inga 'o e fonua ..

Lahi e ngaahi loki mo e ngaahi eco-lodge ., i he Lapa Liosi ‘i he Peninisula ‘Osá pe . Ko e ʻEsiteti ʻo Losa Palanika ʻi Heletia, kuo nau fakakau 'a e ngaahi laupapa ko 'eni 'i honau ngaahi feitu'u angamaheni ., fakaafe'i 'a e kau fakaafe ke nau va'inga lolotonga 'enau fiefia 'i natula .. ‘Oku a‘u ‘o fokotu‘utu‘u ‘e he ni‘ihi ‘a e ngaahi fe‘auhi siasi ‘i he loto vaotaá ., ‘a ia ‘oku ‘alu fakataha ai ‘a e le‘o ‘o e fanga manú mo e matangí ‘i he ‘ulu‘akaú mo e nga‘unu kotoa pē .. Ko e aʻusia ko ʻení ʻoku ʻikai ngata pē ʻi hono fakakoloaʻi ʻo e nofo ʻa e tokotaha folau ʻeveʻevá ., ka ‘okú ne toe fakamālohia ‘a e pōpoaki ‘oku lava ke ‘alu fakataha ‘a e tauhi mo e mālōloó ..

Tukukehe, kuo maʻu ʻe he siasi fakaʻekonōmiká ha niche ʻi he māketi suvenia tuʻuloá. ‘Oku ‘ikai ke hangē ko e ngaahi koloa ‘oku ngaohi lahi ., Ko e ngaahi laupapa ko ʻení ko ha ngaahi konga makehe ., takitaha mo ha tisaini mo ha talanoa 'i mui .. Ngaahi kautaha hange ko e . Tiko Veleti y EkoTemales ‘Oku nau fakatau atu kinautolu ‘i he ngaahi faiva fakavaha‘apule‘angá ., 'o faka'ilonga'i hono tupu'anga artisanal mo hono uesia lelei .. Fakatatau ki he fakamatala mei he ʻInisititiuti Takimamata ʻi Kosita Liká (ICT), ne 68% ‘o e kau folau ‘eve‘eva ‘oku nau ‘a‘ahi ki he fonuá ‘oku nau loto-lelei ke totongi lahi ange ki he ngaahi koloa ‘oku nau poupou‘i ‘a e tauhi ‘o e ‘ātakaí ., ‘a ia ‘oku ne ‘ai ‘a e ngaahi poate ko ‘eni ko ha pisinisi ‘aonga mo faka’ulungaanga ..

Ka ko e mahu’inga mo’oni ‘o e fokotu’utu’u ko ‘eni ‘oku mahulu hake ia ‘i he ‘ikonomika.. ‘Aki hono poupou‘i ‘a e siasi faka‘ekolosia ., ʻOku fakatau atu ʻe Kosita Lika ha sīpinga fakalakalaka ʻokú ne fakamuʻomuʻa ʻa e feongoongoi mo natulá .. Ngaahi fonua hangē ko e . ʻEkuatoa, Kolomupia y Panama kuo nau ‘osi fakahaa‘i ‘a e mahu‘inga‘ia ‘i hono toe fakahoko ‘a e poloseki ko ení ., fakafe'unga'i ia ki ho'o fa'ahinga 'akau mo e ngaahi tu'unga fakafonua .. Ko ia ai, Ko e meʻa naʻe kamata ko ha fakaleleiʻanga fakalotofonuá ʻe lava ke hoko ia ko ha ngaʻunu fakavahefonua ., fakamo'oni'i 'oku 'ikai ha ngata'anga 'o e tu'uloa ..

Ngaahi Fakamulituku .: ko ha checkmate ki he ta'etokanga 'o e 'atakai .

Ko e siisi faka‘ekonōmika ‘a Kosita Liká ‘oku mahulu hake ia ‘i ha va‘inga .: ko ha fakatātā ia ki he founga ʻe lava ai ʻe he faʻufaʻu ʻa e tangatá ʻo liliu ʻa e ngaahi pole ʻo e ʻātakaí ki ha ngaahi faingamālie .. ‘I he kotoa ‘o e kupu ko ení ., Kuo tau sio ki he founga ‘oku hoko ai ha me‘a faingofua hangē ko e ngaahi lau‘i‘akau ‘oku tō mei he ‘ulu‘akaú ko ha koloa mahu‘inga lahi ., malava ke fakatupu ha ngāue ., ako'i 'a e to'utangata fo'ou mo poupou'i 'a e fefolau'aki fakafatongia .. 'Oku fakahaa'i 'e he fokotu'utu'u ko 'eni 'oku 'ikai ko ha fakakaukau fakalukufua 'a e tu'uloa ., ka ko ha tō‘onga ‘oku lava ke fakakau ‘i he mo‘ui faka‘ahó ., na‘a mo e ngaahi ‘ekitivitī tukufakaholo hangē ko e sisí ..

Ko e lavame'a 'o e poloseki ko 'eni 'oku 'i he'ene founga fakalukufua ., ‘a ia ‘okú ne fakalelei‘i ‘i he taimi tatau ‘a e ngaahi palopalema ‘o e ‘ātakaí ., fakasosiale mo faka'ekonomika .. ‘Aki hono toe ngāue‘aki ‘a e ngaahi la‘ipepa ‘a ia ‘e maumau‘i ., ‘oku fakasi‘isi‘i ‘a e tenge ki he ngaahi ‘ekosisitemí; ‘aki hono ako‘i ‘a e ngaahi komiunitī fakalotofonuá ., ko kinautolu 'oku nau fakafalala lahi taha ki natula 'oku fakaivia .; pea ‘aki hono fokotu‘u ‘a e ngaahi laupapa ko ení ko e ngaahi koloa ‘a e kau folau ‘eve‘evá ., ‘oku mafola atu ha pōpoaki fakatolonga ‘i ha tu‘unga fakamāmani lahi .. Kosita Lika, toe taimi ʻe taha, consolidates ia ko ha fale fakatotolo fakakemi fo'ou lanumata ., ‘a ia ko e fakaikiiki kotoa pē—mei hono tānaki ‘o e ngaahi laú ki hono fakatau atu ‘o e koloa faka‘osí—‘oku fa‘ufa‘u ia ke fakasi‘isi‘i ‘a e uesia kovi pea fakalahi ‘a e ‘aonga fakakātoa ..

Ka neongo ia, Ko e pole mo‘oní ‘oku ‘ikai ko hono tauhi pē ‘a e fokotu‘utu‘u ko ení ., ka ke piki ki ai 'o 'ikai mole hono uho .. Mo e me'a ni ., 'Oku mahu'inga ke hokohoko atu 'a e 'inivesi 'i he fakatotolo ., hange ko e taha na'e fai 'e . TEC ke fakaleleiʻi ʻa e ngaahi founga lomiʻí ., pea ‘i he akó ., koe'uhi ke tokolahi ange 'a e kau tufunga mo e kau folau 'eve'eva 'oku nau ohi 'a e sipinga ko 'eni .. ‘Oku mahu’inga foki ke kei poupou’i ‘e he pule’anga mo e ngaahi kautaha ‘ikai fakapule’anga ‘a e ngaahi poloseki ko ‘eni., fakafaingofua'i 'a e hū ki he ngaahi maketi mo poupou'i 'a e ngaahi tu'utu'uni 'oku ne fakalotolahi'i 'a e 'ikonomika takai ..

‘I ha māmani ‘oku fiema‘u ai ‘e he faingata‘a‘ia ‘i he ‘eá ha ngaahi fakalelei‘anga fakavavevave ., ‘Oku fakamanatu mai ‘e he siasi faka‘ekonōmika ‘o Kosita Liká kiate kitautolu ko e talí ‘oku ‘i he ki‘i ., fakalotofonua, ‘i he ngali ta‘emahu‘ingá .. Ko e palakipoe takitaha ko ha fakamanatu ia ʻoku ʻikai ko ha maʻuʻanga tokoni taʻefakangatangata ʻa natulá., ka ko ha kaume‘a kuo pau ke tau fengāue‘aki mo ia .. Y, hangē pē ko ha vaʻinga siasi, 'oku mahu'inga 'a e nga'unu kotoa pe: ko e 'aho ni ko e lau kuo toe ngaue'aki ., ʻe lava ke fakahaofi ʻapongipongi ha vaotā kakato. Ko e fehu'i 'oku kei toe ko e .: kuo tau mateuteu ke fai 'etau hiki .?