Chess a me ke akeakamai: ka papa i aniani o ka honua

pākuʻi, ʻoi aku ma mua o kahi pāʻani hoʻolālā, no na keneturia he aniani i ikeia e ka poe akeakamai, ua hōʻike ka poʻe noʻonoʻo a me nā alakaʻi i kā lākou mau ʻike o ka honua. Mai ka wā kahiko a hiki i ka wā hou, kiʻi like Marcus Aurelius, Benjamin Franklin, ʻO Vladimir Lenin a i ʻole ʻo Jorge Luis Borges ua loaʻa ma ka papa 64 ʻO nā pahu he mea hoʻohālikelike ikaika e hoʻomaopopo i ke ola, ka mana, kaua a me ke kūlana kanaka. No ke aha i hoihoi ai ka pāʻani kahiko i nā manaʻo like ʻole? ʻAʻole wale ka pane i kona paʻakikī ʻenehana, akā, i kona hiki ke condense, i nā neʻe pololei a me nā lula hiki ʻole ke hoʻololi ʻia, nā pilikia kumu o ka noho ʻana: manaʻo kūʻokoʻa me ka manaʻo hoʻoholo, pono i ka hoʻokūkū, hiki i ka helu ʻana, a me ka imi ana i ka pono iloko o ka haunaele.

ʻIke ʻia kēia ʻatikala pehea i lilo ai ka chess a keʻena hana hoʻonaʻauao, kahi i hoʻopuka ai ka poʻe noʻonoʻo mai nā au like ʻole i kā lākou mau manaʻo e pili ana i ke kaiāulu, ka politika a me ka noonoo. ʻAʻole wale mākou e kālailai i nā manaʻo i kū mai kēia pilina, aka, me na kuee ana i hoike mai ai: He kumu hoʻohālike anei ka chess no ka noʻonoʻo maʻemaʻe a i ʻole, ma ke kue, he pahele e hoʻomāmā i ka ʻoiaʻiʻo? Hiki i ka pāʻani ke aʻo mai iā mākou i kekahi mea e pili ana i ke kūʻokoʻa kanaka, a i ʻole he manaʻo hoʻomalu wale nō? Ma o nā hiʻohiʻona mōʻaukala a me nā noʻonoʻo o kēia wā, e wehewehe mākou i ke kumu o ka noho ʻana o ka papa, no ka lehulehu, kahi kūpono e noʻonoʻo ai i ka honua.

ʻO Chess ke aniani o ke kaua a me ka mana

ʻO ka hui ma waena o ka chess a me ke kaua ʻaneʻane like me ka pāʻani ponoʻī. Mai India mai i ke kenekulia 6 ma lalo o ka inoa o Chaturanga —ʻo ia hoʻi “ʻehā mahele” e pili ana i nā pūʻali koa o ka wā-, Ua hānau ʻia ka chess ma ke ʻano he hoʻohālikelike kaua. Eia naʻe, Ua hoʻololi ʻia kona hoʻololi ʻana ma Peresia a me ʻEulopa i mea ʻoi aku ma mua o ka hana hoʻomaʻamaʻa: lilo a hōʻailona o ka hoʻonohonoho politika. I ke au waena, ʻo kahi laʻana, nā kuʻikahi chess e like me puke pāʻani (1283) o Alfonso X the Wise ʻaʻole wale i aʻo i nā lula, akā, ua hōʻike lākou i ka papa ma ke ʻano he microcosm kahi i hōʻike ʻia ai kēlā me kēia ʻāpana i kahi papa kaiaulu.: ke alii, ka hanohano, na kahunapule a me na kanaka.

Akā ʻo ia i ka Renaissance i loaʻa ai i ka chess kahi hohonu hohonu hohonu.. Niccolo Maquiavelo, i loko ʻO ke Keiki Aliʻi (1532), Ua hoʻohālikelike ʻo ia i ke aupuni me kahi pāʻani chess, kahi i hilinaʻi ai ka holomua ma ka manaʻo ʻana i ka neʻe ʻana o ka hoa paio a me ka hoʻololi ʻana i nā kūlana. No Machiavelli, ʻAʻole pāʻani wale ka chess, akā hoʻokahi haʻawina realpolitik: ʻO ka pono maʻamau e hāʻawi i ke ala i ka hoʻolālā kūpono. Ua paʻa kēia manaʻo i ka poʻe noʻonoʻo hope, e like me Thomas Hobbes, ʻo wai i loko Leviatana (1651) wehewehe ʻia ke ola o ke kanaka he “kaua o na mea a pau me na mea a pau”, he mea hoʻohālike e hoʻoulu ai i ka hakakā mau no ka mālama ʻana i ke kikowaena o ka papa.

I ke kenekulia 20, Ua pili hou ka chess i ka geopolitics. ʻO Vladimir Lenin, he mea hookani pila, Ua ʻike au ma ka pāʻani he hōʻailona o ka hakakā papa: ka proletariat (nā pawns) pono e neʻe i mua ma ke ʻano hoʻonohonoho e hoʻokahuli i ka bourgeoisie (ke alii). ʻOiai i ka wā o ke Kaua anu, lilo ka chess i a kahua kaua hōʻailona ma waena o ʻAmelika Hui Pū ʻIa a me USSR, me nā kiʻi e like me Bobby Fischer a me Anatoli Karpov e hoʻokomo ana i ka hoʻokūkū manaʻo. E like me kā ke kumu nui i kākau ai Garry Kasparov: “ʻO ka chess ke kaua ma ka liʻiliʻi, aka, he maluhia no hoi ma ke ano liilii, no ka mea, ke aʻo nei ʻo ia i loko o ka hakakā ʻoi loa he mau lula e mahalo ai”.

ʻO ka manaʻo kanaka ma lalo o ka microscope: chess and psychology

Inā ua lawelawe ka chess e hoʻomaopopo i ka mana, He mea hana nui no ka ʻimi ʻana i nā palena o ka noʻonoʻo kanaka.. I ka hoʻomaka ʻana o ke kenekulia 20, ke kanaka kālaiʻike Alfred Binet —ʻike ʻia no ka hoʻomohala ʻana i ka hoʻāʻo naʻauao mua - aʻo i nā mea pāʻani chess e nānā i ka hopena o ka hoʻomanaʻo a me ka ʻike i kā lākou pāʻani. Ua ʻike ʻo Binet ʻaʻole helu wale nā ​​kumu i nā neʻe ʻoi aku ma mua o ka poʻe hoʻomaka, aka ʻokoʻa kā lākou ʻike ʻana i ka papa: ua ʻike lākou i nā ʻano, ʻaʻole nā ​​ʻāpana pākahi. Ua hoʻokumu kēia ʻike i ke kumu no ka hoʻomaopopo ʻana i ka ʻike akamai, he manaʻo e pili ana i ka noʻonoʻo noʻonoʻo ma hope.

Akā, ua hōʻike pū ka chess i ka wahi makapo o ka noonoo kanaka. In 1946, ka mea akeakamai a me ka makemakika Norbert Wiener, makua o ka cybernetics, hoʻohālikelike i ka lolo o ka mea pāʻani chess me kahi ʻōnaehana manaʻo, kahi i hoʻokumu ʻia ai kēlā me kēia hoʻoholo ma luna o ka loiloi mau o nā pilikia a me nā uku. Eia naʻe, Ua ʻōlelo ʻo Wiener i kēlā, ʻaʻole like me ka mīkini, pili nā kānaka i nā manaʻo pili: ka makau o nalo, ʻO ka hilinaʻi nui a i ʻole ka nānā ʻana i ka maʻi maʻi hiki ke uhi i kā mākou manaʻo. Ua kūkulu ʻia kēia manaʻo e Daniel Kahneman, ʻO ka makana Nobel ma ka ʻoihana waiwai, ʻo wai i loko E noʻonoʻo wikiwiki, noonoo malie (2011) hōʻike i ka hāʻule ʻana o nā mea pāʻani maikaʻi loa i loko o nā pahele cognitive, e like me ia hopena heleuma (hāʻawi nui loa i ka ʻike mua i loaʻa) a i ʻole ka hōʻoiaʻiʻo kūwaho (e nānā wale i ka mea e hōʻoiaʻiʻo ai i kā mākou mau manaʻo).

pākuʻi, pela, ʻAʻole ia he pāʻani wale nō o ka loiloi maʻemaʻe, aka, a keʻena hoʻokolohua o ke kanaka noʻonoʻo. E like me kā ka mea kākau ʻAmelika i kākau ai ʻO Jorge Luis Borges ma kana mele pāʻani kaʻa: “Na ke Akua e hoʻoneʻe i ka mea pāʻani, a me keia, ka ʻāpana. / He aha ke Akua ma hope o ke Akua ka hoʻomaka ʻana / o ka lepo a me ka manawa a me ka hiamoe a me ke kaumaha?”. ʻO ka nīnau a Borges—ʻo wai ka mea nāna e mālama i nā ʻāpana?- e hōʻike ana i ka pilikia ma waena o ka determinism a me ka makemake kūʻokoʻa, he hoʻopaʻapaʻa i hoʻoulu ʻia e ka chess no nā kenekulia.

ʻO Chess ma ke ʻano he hoʻohālike no ke ola: mai Marcus Aurelius a i Benjamin Franklin

ʻOiai ua hoʻohana kekahi poʻe akeakamai i ka chess e kālailai i ka mana a i ʻole ka noʻonoʻo, ua ʻike kekahi poʻe he a mea hoʻohālikelike kūmau. Ma Roma kahiko, ka Emepera a me ka stoic Marcus Aurelius Ua hoʻohālikelike ʻo ia i ke ola me kahi pāʻani kahi e ʻae ʻia ai kēlā me kēia neʻe me ka equanimity. I ko lakou Ka noonoo ana, kākau: “Ua like ke ola me ka pāʻani chess: ʻo ka mea nui ʻaʻole lanakila, akā maikaʻi ke pāʻani”. No ka poe Setoika, Ua aʻo ʻo Chess aia ka mana ma luna o kā mākou mau hana, ʻaʻole pili i nā hopena. Kuʻi kēia manaʻo i loko o ka philosophy hou, oi loa aku ma ka ka manaʻo kūʻokoʻa, kahi i makemake ai na mea kakau Jean-Paul Sartre ua ʻike lākou ma ka pāʻani i kahi hōʻike o ka ehaeha o ke kuokoa: ʻO kēlā me kēia neʻe he koho e wehewehe i ko mākou hopena, akā, ke kū nei nō hoʻi iā mākou me ke kuleana o kā mākou mau hoʻoholo.

I ke kenekulia 18, Benjamin Franklin ua hoʻokahi ʻanuʻu i kēia metaphor. Ma kāna ʻatikala Na Moral o ka Chess (1786), Ua hoʻopaʻapaʻa ʻo Franklin ʻaʻole he leʻaleʻa wale ka chess, akā hoʻokahi kula o ka pono. Wahi a ia, aʻo ka pāʻani:

• Ka wanana: e manaʻo i ka hopena o nā hana.
• ʻO ka makaʻala: e noʻonoʻo i nā koho a pau ma mua o ka hoʻoholo.
• ʻO ke akahele: mai hana me ka manao.
• ʻO ka hoʻomanawanui: ʻaʻole haʻalele i ka wā pilikia.

No Franklin, chess he a microcosm o ke ola civili, kahi e ikaika ai ka hoʻokūkū, akā i nā manawa a pau i loko o ke ʻano o ka mahalo kekahi. Ua ʻokoʻa kēia manaʻo manaʻo maikaʻi me ko nā mea manaʻo ʻē aʻe, e like me Arthur Schopenhauer, ʻo wai i loko ʻO ka honua e like me ka makemake a me ka hōʻike (1818) ʻike i loko o ka pāʻani he hōʻike o paio mau loa e wehewehe ana i ke ola: “Ua like ke ola me ka pāʻani chess kahi, i ka hopena, hoʻihoʻi ʻia nā ʻāpana a pau i ka pahu”.

ʻO ka paradox, pela, maopopo: hiki i ka chess ke a kumu hoʻohālike like a hoʻopāpā hoʻopāpā. no kekahi, He hōʻike ia o ka noʻonoʻo kanaka; no nā mea ʻē aʻe, he hoao ana i kou mau palena. ʻO ka mea hoihoi, ʻo ka noho pū ʻana o nā hihiʻo ʻelua ma ka papa hoʻokahi.

Hiki iā chess ke aʻo mai iā mākou i kekahi mea e pili ana i ke kūʻokoʻa?

ʻO kekahi o nā nīnau hoihoi loa i hāpai ʻia e ka chess inā paha, i loko o kahi ʻōnaehana o nā lula paʻa a me nā neʻe wānana, he wahi no kūʻokoʻa. Prima facie, ʻO ka pāʻani e like me kahi hiʻohiʻona kūpono o manaʻo hoʻoholo: ʻo kēlā me kēia ʻāpana he palena palena o nā neʻe, a ʻo nā pāʻani ikaika loa ka mea maʻamau i nā loina i hoʻokumu ʻia (hoʻomalu i ke kikowaena, hoʻomohala i nā ʻāpana, e hoomalu i ke alii). Eia naʻe, Ua piha ka mōʻaukala o ka chess i nā pāʻani e kūʻē i kēia loiloi., kahi e haki ai ka noʻonoʻo a me ka intuition me ka mea i manaʻo ʻia. Ke kumu nui Mikhail Tal, ʻo kahi laʻana, Ua kaulana ʻo ia no kāna mau mōhai “noonoo ole” aha, kū'ē i nā pilikia a pau, alakai i ka lanakila. ʻAʻole anei kēia mau neʻe ʻana he ʻano kuokoa iloko o na rula?

Ua ʻimi ʻia kēia ʻano hoʻopaʻapaʻa ma waena o ka hoʻolālā a me ka hoʻomohala ʻana e ka poʻe akeakamai e like me Ludwig Wittgenstein, ʻo wai i loko Nā ʻimi noiʻi (1953) hoʻohālikelike i ka ʻōlelo me kahi pāʻani nona nā lula e hiki ke unuhi hou ʻia. No Wittgenstein, Hōʻike ʻo Chess i ke kūʻokoʻa ʻaʻole e pili ana i ka uhaki ʻana i nā lula, akā i loko pāʻani pū me lākou. Hoʻopili kēia manaʻo me ka manaʻo o ʻoihana kanaka ma ke akeakamai o keia wa: ʻoiai ma kahi ʻōnaehana pani, Hiki i nā kānaka ke loaʻa nā ala e hoʻokō ai i ko lākou makemake.

Akā aia kekahi ʻano hoʻohenehene: ʻoi aku ka nui o kou haku ʻana i ka chess, ʻoi aku ka nui o kona ʻano illusionist. ʻO nā ʻenekini akamai artificial e like me Iʻa kūʻai o AlphaZero ua hōʻike i kēlā, ma ka pae kiʻekiʻe, iho ka pāʻani i nā ʻano makemakika. Hoʻopuka kēia i kahi nīnau ʻino.: Inā hiki ke hoʻohālikelike ʻia ka hana kanaka e nā algorithms, auhea ke kuokoa? pākuʻi, pela, lilo i a aniani o ke ano kanaka: ua kaʻawale mākou i loko o nā palena, Akā ʻoi aku ka liʻiliʻi o kēlā mau palena ma mua o ko mākou manaʻo.

E like me kā ke akeakamai i kākau ai Byung-Chul Han i loko ʻO ka hui luhi (2010), Ke ola nei mākou i kahi au i manaʻo nui ʻia me ka hoʻonui a me ka hana, kahi e lilo ai ka leʻaleʻa a hana huahua. pākuʻi, ma kēia pōʻaiapili, He mea hoʻomanaʻo ʻaʻole ke kūʻokoʻa maoli i ka lanakila, akā i loko pāʻani e pāʻani. ʻO ia paha ke kumu, me kona oolea, ke hoʻomau nei i ka hoʻohauʻoli i ka poʻe e ʻimi nei i kahi mea ʻoi aku ka lanakila ma kā lākou pahu: he ala e hoomaopopo ai i ka honua.