Chess ni veivakabulabulataki: na sala e veivuke kina ena kena qaravi na ADHD vei ira na gone .

qito, e dua na qito makawa e kilai ena kena rawa ni bolea na vakasama ., sa sivia na kena itavi me vaka na veivakamarautaki rawarawa me yaco me dua na iyaya ni veivakabulabulataki vou .. Ena veiyabaki sa oti ., Era sa vakadikeva na kenadau ni bula vakasama kei na veivakavulici na kena rawa ni wali na leqa me vaka na . Na leqa ni vakasama (ADHD), e dua na ituvaki e tarai ira e vica vata na milioni na tamata e veiyasa i vuravura ., vakabibi vei ira na gone kei na itabagone .. Na ADHD e vakatakilakilataki ena dredre ni vakasama ., vakatotolo kei na, ena so na gauna, cakacaka vakasivia, ka rawa ni vakaleqa sara vakalevu na cakacaka vakavuli, veimaliwai vakaveiwekani kei na dokai koya vakaikoya ..

Na veiqaravi vakavuniwai e vakayagataki kina na chess e sega ni saga me sosomitaka na veiqaravi makawa ., me vaka na wainimate se veiqaravi ni itovo ni vakasama, ia me vakataucokotaki ira .. Na kena vakasama e tiko ena kena vakayagataki na veika duatani ni qito —me vaka na kena gadrevi na ituvatuva ., vosota kei na kena lewai na gagadre —me vakatorocaketaka na kila ni vakasama kei na vakasama vei ira era vakatovotovotaka .. Ena toso vakailavo kei na kena namaki na kena itinitini ., Na chess e solia e dua na vanua vakarautaki ka rawa kina vei ira na tauvimate me ra vakayagataka na nodra vakasama ena dua na sala ni qito ka veivakauqeti.. Ena itukutuku oqo ., Eda na dikeva na sala e sa vakacurumi kina na chess ki na veiqaravi ni ADHD ., na kena yaga e kauta mai ., na vakadidike vakasaenisi e tokona na kena yaga kei na iwalewale yaga me vakayacori kina vakavinaka ..

Chess me vaka e dua na iloilo ni veibolebole ni ADHD .

Me kilai na vuna e rawa ni dua kina na iyaya yaga na chess ena kena qaravi na ADHD ., E bibi me dikevi na sala e salavata kina na veika e baleta na qito —kei na ., so na gauna, veicoqacoqa kei na ivakatakilakila ni leqa .. Na ADHD e sega walega ni . “lailai ni kauwai”, ia e dua na ivakarau vereverea ni dredre ena cakacaka vakaveiliutaki ., me vaka na vakanananu ni cakacaka, na vakatabui ni saumi taro kei na veisautaki ni vakasama. Na cakacaka oqo e sa ikoya sara ga o ira era dau vakatovolei tikoga na chess..

Ena dua na qito ni chess ., Na toso kece e gadrevi kina na vakatovotovotaki vakavinaka ni vuqa na veisau .: na itutu ni veitiki ., na toso rawa ni meca kei na kena itinitini lekaleka kei na gauna balavu. Vei koya e tiko vua na ADHD ., Na iwalewale oqo e rawa ni veivakayalolailaitaki., me vaka ni nomu vakasama e dau cici mai na dua na vakasama ki na dua tale ka sega ni vakadikeva e dua na .. Ia, Na vereverea vata oqo e vakavuna na chess e dua na . vakatovotovo vakayago me baleta na cakacaka vakaveiliutaki. Na vuli me vaka na kena e tabaki ena ivolaniveisiga . Na iyalayala ni vakasama (2019) sa vakaraitaka ni vakatovotovotaki wasoma ni chess e vakavinakataka na rawa ni tuvatuva kei na kauwai tudei vei ira na gone e tiko vei ira na ADHD ., ni vakatauvatani mada ga kei na so tale na ka ni veivakamarautaki ..

Vakavo ga, chess cakacaka me vaka e dua na iloilo ni sega ni vakasama, e dua na ivakatakilakila vakaleqai duadua ni ADHD .. ena qito, Na toso vakatotolo e rawa ni vakavuna me yali e dua na tiki se ., ca sara, me vakadrukai. Na kena itinitini totolo ka laurai oqo e veiqaravi me vaka na vakasama vakadodonu ki na dauqito ., vakavulici koya me cegu vakalailai ., vakasamataka ka vakasamataka ni bera ni o cakava e dua na ka. E sega ni vaka na ituvaki tale eso ena bula ni veisiga ., ena vanua e rawa ni veisoliyaki se vakaberaberataki kina na kena revurevu ni sega ni vakasama, Chess e solia e dua na vanua taqomaki me vakatovotovotaki ka vakadodonutaki kina na itovo oqo ..

Dua tale na tiki bibi oya na . veivakauqeti e loma e vakatubura na qito. E levu na gone e tiko vei ira na ADHD era dau yali totolo na nodra taleitaka na cakacaka era raica ni veivakayalolailaitaki se dau tokaruataki., Ia na jesi, kei na kena iwasewase ni veisisivi kei na kena veisau sega ni vakaiyalayala ., rawa ni taura na nomu vakasama. Na madigi me qaqa ., na marau ni dua na checkmate se na gagadre sara mada ga me kunei na iwalewale vou e maroroya tiko na dauqito, e dua na ka e sega ni rawata ena so na gauna na veiqaravi vakavuniwai makawa.

Na yaga ni vakasama kei na yalo e tokona na saenitisi .

Na ivakadinadina vakasaenisi me baleta na yaga ni chess ena ADHD sa tubu sara vakalevu ena iotioti ni tini na yabaki .. E sivia na italanoa se ivakadinadina yadua ., Na vakadidike e lewai e vakaraitaka na veivakatorocaketaki vakarautaki ena veivanua bibi vei ira na tauvimate ena leqa oqo .. E dua na ka e kunei tudei duadua oya na . vakavinakataki ni kauwai tudei. E dua na vakadidike a vakayacora na univesiti mai Kalifonia ena […] 2016, tabaki ena 1999 . Journal ni leqa ni kauwai, kunei ni o ira na gone e tiko vei ira na ADHD era vakaitavi ena dua na porokaramu ni chess me baleta na . 12 macawa e vakaraitaka e dua na vakalailaitaki levu ni cala ni sega ni qarauni ena veivakatovolei ni kauwai ., vakatauvatani ki na dua na ilawalawa ni lewa ka vakayacora na itaviqaravi ni qito ..

Ia na kena yaga e sega ni yalani ga ena kauaitaki .. E vakaukauataka tale ga na chess . vakanananu ni cakacaka, e dua na cakacaka vakaveiliutaki bibi me baleta na vuli kei na wali ni leqa. Ena dua na qito, e dodonu me ra nanuma tiko na dauqito na toso sa oti, namaka na qito mai muri ka maroroya e vuqa na ka e rawa ni yaco ena nomu vakasama. Na ivalavala tudei oqo e vaka e dua na vakatovotovo me baleta na vakanananu ., e dua na ka e vakadewataki ki na dua na rawa ni maroroi vinaka cake ni itukutuku ena so tale na ituvaki ., me vaka na gone vuli .. E dua na vakadidike vakaSipeni e tabaki ena iVolatukutuku ni vakasama ni qito (2018) vakadeitaka ni o ira na gone e tiko vei ira na ADHD era dau vakatovotovotaka na chess era vakavinakataka na nodra cakacaka ena veivakatovolei ni vakasama lekaleka ., ni oti mada ga 8 macawa ni veivuke.

Ena vanua ni vakasama ., Chess e solia na iyaya ni cakacaka me qaravi . veilecayaki kei na veivakadodonutaki ni yalo. Na druka ena dua na qito e rawa ni dua na ka dredre ., vakabibi vei ira na gone e tiko vei ira na ADHD ., o ira era dau vosota vakalailai na veilecayaki. Ia, ena dua na vanua ni veiqaravi, Na ituvaki oqo e yaco me madigi me cakacakataki kina na veivakabulabulataki .. Era rawa ni dusimaki koya na gone na dauveivakabulai me kila na nona nanuma ., Dikeva na veika e cala ka vakatorocaketaka na iwalewale me vakavinakataki ena qito mai muri .. Na iwalewale oqo e sega walega ni vakayagataki ki na chess ., ia e tokitaki ina so tale na yasa ni bula ., me vaka na veileti vakailawalawa se na veibolebole ni vuli ..

E dua tale na kena yaga e sega ni matata vinaka ., ia e bibi tale ga ., o koya vakatorocaketaki ni dokai koya. E levu na gone e tiko vei ira na ADHD era tubu cake mai nira rogoca na veivakacacani ena nodra sega ni dau vakasama vakatotolo se sega ni dau vakasama vinaka., ka rawa ni vakaleqa na nomu rai vakataki iko .. qito, Na kena sa dua na qito e vakatau kina na rawaka ena sasaga kei na iwalewale —ka sega ni vakatau ena veika me vaka na totolo se kaukauwa ni yago —, e solia vei ira na madigi mera tu vakataki ira ka vakila ni ra sa rawata .. rawata e dua na qaqa, na kena wali e dua na leqa vakailawaki se na kena maroroi ga e dua na qito veiganiti e rawa ni veivakadeitaki vinaka e vorata na veiyabaki ni itukutuku ca ..

Na iwalewale ni veiqaravi: na sala me vakacurumi kina na chess ki na veiqaravi ni ADHD .

E dina ni matata na kena rawa ni veivakabulai na chess ., Na kena yaga e vakatau vakalevu ena kena vakayacori .. E sega walega ni baleta na dabe e dua na gone ena mata ni dua na papa ka namaka na kena yaga me basika vakamaqosa.. O ira na kenadau era vakayagataka ena veiqaravi vakavuniwai era muria na iwalewale vakarautaki ., veisautaki me salavata kei na gagadre vakatabakidua ni tauvimate yadua .. Tarava, Eda vakadikeva eso na iwalewale yaga duadua ..

1. Na iwalewale vakamalua e veisautaki ki na ivakatagedegede ni tauvimate

Me baleta e dua na gone e tiko vua na ADHD ., sotava e dua na qito taucoko ni chess mai na imatai ni siga e rawa ni veivakadrukai. Ena vuku ni ka oqo ., e vuqa na dauveivakabulai era tekivu ena vakatovotovo rawarawa, vaka qito lalai e vakanamata ki na veitikina eso ni qito .. Kena ivakaraitaki:

• Checkmate ena dua na toso: Na veitiki era biu ena itutu e dodonu me kunea kina na gone na checkmate ena dua ga na toso .. Oqo e cakacaka ena kauwaitaki ni veika matailalai kei na rawa ni namaka..
• Qito vakaiyalayala: Na kaloko ni chess e vakayagataki me vakavulici kina na kena vakayagataki na gauna qai kua ni dau vakasama vakatotolo .. E vulica na gone me wasea na nona gauna ena maliwa ni vakasama kei na cakacaka ..
• Puzzle vakailawaki: E basika na ituvaki e dodonu me kunea kina na gone na toso vinaka duadua., na sala me tauri kina e dua na tiki se taqomaka na nomu .. Oqo e vakaukauwataka na vakanananu ni cakacaka kei na tuvatuva ..

Na veivakatovotovo oqo e sega walega ni vakavuna me rawarawa cake na vuli ., ia mo levea tale ga na veilecayaki e rawa ni basika ena qito vereverea vakasivia ..

2. Vakayagataki ni veivakadeitaki vinaka kei na takete e rawati .

O ira na gone e tiko vei ira na ADHD era dau sauma vinaka cake na veivakadeitaki totolo, ka laurai .. Ena itukutuku ni chess ., oqo e rawa ni vakadewataki ki na .:

• Na ivakarau ni sausaumi: Kena ivakaraitaki, Rawata na poidi ena qito yadua e qaqa se ena veivakatovotovo yadua e vakacavari ., ka rawa ni qai veisautaki me icocovi vakatakarakara . (na sala me digitaki kina na itaviqaravi ni veivakabulai e tarava).
• Veibolebole vakaitaukei: Tuvanaka na takete lalai ka rawati ., vaka “nikua o na vulica mo tosoya vakadodonu na ose .” o “tovolea mo kakua ni vakayalia na nomu vale cecere ena imatai ni vica . 10 toso”.
• Vakasama vakatotolo: Ni oti na qito se vakatovotovo yadua ., na dauveivakabulai e dodonu me vakaraitaka na rawaka (“Totoka na qito kei na bisopi .!”) kei na vakadodonutaki ni cala (“Na cava ena yaco ke o tosoya na pawn me isosomi ni ranadi??”).

Na iwalewale oqo e vakauqeti koya tikoga na gone ka solia vei ira e dua na vakasama ni toso ., e dua na ka bibi me baleta na nomu dokai iko.

3. Na kena vakaduavatataki kei na veiqaravi tale eso

Na chess e sega ni dodonu me laurai me dua na iwali tudei ., ia me tiki ni dua na iwalewale ni veivakavulici e vuqa .. Kena ivakaraitaki:

• Na veiqaravi ni itovo ni vakasama (TCC): Na ivakavuvuli ni chess ., me vaka na tuvatuva kei na lewa ni gagadre ., e rawa ni vakayagataki me vosa vakatautauvata ena soqoni ni CBT .. Kena ivakaraitaki, ena rawa ni kaya na dauveivakabulai: “ena chess, kevaka o toso e dua na tiki ni sega ni vakasama ., o sa lusi. ena bula, kevaka o cakava ka sega ni vakasamataka ., e rawa talega ni o calata na madigi .”.
• Na vakasama kei na rawaka .: Ni bera e dua na qito, na vakatovotovo ni cegu se vakasama e rawa ni caka me vukea na gone me vakasama .. Oqo e yaga sara vakalevu vei ira na dau vakawelewele ., me vaka ni vakavulici ira mera vakaceguya na nodra vakasama ni bera nira vakatulewa ..
• Cakacaka Vakatimi: Ena so na gauna ., qito e tuvanaki vakaveiwatini, na vanua e qito kina e dua na gone e tiko vua na ADHD kei na dua na itokani . (ka rawa ni dua tale na tauvimate se na dauveivakabulai .). Oqo e vakayaloqaqataka na cakacaka vata ., veitaratara kei na vosota ..

Na italanoa ni rawaka kei na ivakadinadina dina .

Me vakaraitaka na kena revurevu na chess ena kena qaravi na ADHD ., sega ni dua na ka e vinaka cake mai na kena dikevi na kisi dina e sa cakava kina na veiqaravi oqo e dua na duidui levu .. E dua vei ira na ivakaraitaki volai vakalevu duadua sai koya na . porokaramu “Chez para ADHD”, vakatorocaketaka e Suwiteni na dauvakadidike ni vakasama . Ikiriti Kalisoni. Na porokaramu oqo ., vakayacori ena koronivuli kei na valenibula ., e vakaraitaka ni o ira na gone era vakaitavi ena soqoni ni chess ena veimacawa me lailai duadua na . 6 vula e vakavinakataka na nodra rawa ni vakasama ena . 30% ka vakalailaitaka na nodra itovo ni veivakalolomataki ena . 25%, me vaka na itukutuku e tabaki ena 2018. Na ivola ni vakasama ni Sikanidinavia (2020).

E dua vei ira na kisi vakasakiti duadua oya na . Lukasa, e dua na gone ni . 9 yabaki e laurai ni tiko vua na ADHD cokovata (kei na ivakatakilakila ni sega ni kauwai kei na cakacaka vakasivia). Ni bera ni tekivu na porokaramu ., E dredre vei Lucas me dabe ena kalasi me sivia na 10 na yabaki. 10 miniti, E dau vakataotaki ira na nona itokani vakacakacaka qai vakaraitaka e dua na vosota lailai me baleta na veilecayaki .. Oti 4 vula ni veiqaravi ni chess, Era ripotetaka na nona qasenivuli ni rawa ni vakaliuca na cakacaka ni vuli me yacova na 2012. 25 miniti ena dua na laini, ka rau raica na nona itubutubu ni sa lailai sobu na nona dau vakacudrui .. “E vakavulici koya na chess me dau vakasama ni bera ni vakatasuasua .”, e kaya o tinana ena dua na veivakatarogi .. “Oqo, ni sotava e dua na leqa ., taura e dua na gauna me cegu kina, me vaka ga o cakava ni bera ni o tosoya e dua na tiki .”.

E dua tale na kisi veiganiti oya na . Maria, e dua na itabagone mai 14 yabaki kei na ADHD sega ni kauwai vakalevu. E dau dredre o Maria me tuvanaka vinaka na ka kei na nona dau vakaberaberataka na ka ., na cava e tara na nodra rawa-ka vakavuli. E vakacuruma na nona dauveivakabulai na chess me tiki ni nona ituvatuva ni veiqaravi ., vakayagataka na qito totolo (ni 5 miniti) me vakatovotovotaka na nomu rawa ni vakatulewa ena gauna ni veivakasaurarataki .. Vakavo ga, sa lesi na vakatovotovo ni tuvatuva ., na sala mo vola kina na nomu toso ni bera ni o vakayacora ka qai vakatauvatana kei na nomu meca .. Ena 3 vula, E tosoya cake o María na nona maka ena fika kei na saenitisi ., ka tekivu vakayagataka na iwalewale vata ga oqori me tuvanaki kina na nodra cakacaka ni vuli .. “E vakavulica vei au na chess ni ka kece e tiko na kena ituvatuva .”, vakamacalataki. “Kevaka o iko e dua na ituvatuva ., sa vinaka cake na veika”.

Na ivakadinadina oqo e sega ni tu vakatikitiki .. E Sipeni, na Soqosoqo ni Chess ni Sipeni (VAKACABOISORO) sa cakacaka vata kei na veivanua ni vuli kei na vakasama me vakayacori kina na parokaramu vata ga .. E dua na ripote ni FEDA ena . 2021 vakaraitaka ni . 78% ni gone e tiko vei ira na ADHD era vakaitavi ena veivakavulici ni chess e vakaraitaka na veivakatorocaketaki ena dua mada ga vei ira na vanua oqo .: kauaitaka, lewai ni gagadre se vakatulewa ni yalo. Vakavo ga, koya 65% ni itubutubu e ripotetaka e dua na lailai sobu ni veileti vakavuvale e semati ki na ivakatakilakila ni ADHD ..

E veivakayaloqaqataki na veika e rawati oqo ., ia era vakaraitaka tale ga na bibi ni kena vakayagataki e dua na iwalewale vakatamata .. E sega ni tautauvata na nodra sauma na gone kece e tiko vei ira na ADHD na chess ., kei na so ena gadrevi kina na veisau ., me vaka na qito lekaleka se dua na iwalewale ni qito mai na veisisivi .. Ia, Na italanoa ni rawaka e vakaraitaka ni ., ni vakayacori vakadodonu, Na chess e rawa ni dua na iyaya kaukauwa me veisautaka na veibolebole ki na madigi ni tubu..

Tinitini: chess me vaka e dua na icurucuru ki na dua na vakasama vakatabakidua cake

Na chess e sega ni dua na wainimate vakatevoro me baleta na ADHD ., ia na kena rawa ni dua na iyaya ni veivakabulai e sega ni vakatitiqataki .. Ena loma taucoko ni itukutuku oqo ., Eda sa vakadikeva na sala ni qito makawa oqo ., kei na kena duatani na kena cokovata na iwalewale ., vosota kei na veibuli, e rawa ni walia eso na ivakatakilakila dredre duadua ni leqa .: lailai ni kauwai, vakatotolo kei na dredre ena cakacaka vakaveiliutaki. Na vakadidike vakasaenisi kei na kisi dina e tokona na kena yaga ., vakaraitaka na veivakatorocaketaki bibi ena veivanua me vaka na vakasama ., vakanananu ni cakacaka kei na lawatu ni yalo.

Ia, Na yaga dina ni chess ena veiqaravi ni ADHD e sega walega ni tiko ena kena yaga vakasama ., ia ena nona rawa ni . veisautaka na nodra rai na tauvimate me baleti ira. Vei koya e dua na gone sa vica vata na yabaki nona rogoca tiko oqori . “sega ni vakasamataka”, “e dau vakasauri” o “sega ni dau vakasamataka ni bera ni cakava e dua na ka .”, chess e solia e dua na vanua e sega ni cala kina na cala, ia e dua na madigi me vulici kina .. Na qito kece e yali e yaco me dua na lesoni ., kei na qaqa kecega ., ena kena vaqaqacotaki na nomu vakasama .. Na veisau ni rai oqo e ., rairai, na isolisoli levu duadua e rawa ni solia na chess ..

Vei ira na kenadau ni bula vakasama kei na veivakavulici ., Chess e vakaraitaka e dua na iyaya ni cakacaka veisau ka rawarawa ka rawa ni vakacurumi ki na veiqaravi makawa se vakayagataki vakataki koya .. Na kena vakayacori e sega ni gadrevi kina na ivurevure sau levu — e dua na papa kei na vica na tiki e rauta me tekivutaki kina., kei na kena ivakarau ni qito e vakavuna me taleitaki vei ira na gone kei na itabagone .. Io dina, Na nomu rawaka e vakatau ena dua na iwalewale vakarautaki ., veisautaki me salavata kei na gagadre yadua ni tauvimate yadua ., kei na kena cokovata kei na so tale na iwalewale ni veiqaravi ..

Ena dua na vuravura e dau yaco kina na veivakayalolailaitaki ka vaka me lailai na ivurevure ni vosota ., chess e vakananuma vei keda na bibi ni noda cegu ., vakasama ka tuvatuva .. Vei ira era bula tiko kei na ADHD ., E yaga vakalevu na itukutuku oqo.. E sega ni baleta na veisautaki ni o cei o ira., ia me baleta na kena soli vei ira na iyaya ni cakacaka me ra vakayagataka kina e dua na vuravura ka dau sega ni vakarautaki me baleta na nodra vakasama duatani.. qito, kei na kena veiwaki ni kaukauwa kei na veibuli, E rawa ni bridge oqori e rawa kina vei ira me ra yacova na nodra rawa-ka cecere duadua..

Kevaka o iko e dua na tama ., tinaqu, qasenivuli se kenadau ni bula, vakasamataka na vakadidike ni chess me tiki ni veiqaravi ni ADHD .. Kakua ni vakawalena na kaukauwa ni dua na qito e ., ena vica vata na senitiuri, sa vakatovolea na vakasama lelevu duadua .. Rairai, ena nodra […] 64 kasila, kunea na ki me vukea e dua me vakaliuca na nona vakasama ., lewa na nomu gagadre kei na ., e cake mai na veika kece, vakabauta na nomu rawa ka ..