Фирғәүендәр һәм шахмат: Мысырҙар стратегия уйындары уйнағанмы??

боронғо мысыр, тарихтағы иң мауыҡтырғыс цивилизацияларҙың береһенең тыуған ере, археологтарҙың ҡыҙыҡһыныу уятҡан серҙәрҙе һаҡлауын дауам итә, тарихсылар һәм стратегия уйындарын яратыусылар. Иң ҡыҙыҡлы һорауҙар араһында фирғәүендәр һәм улар дворы шахматты белгәнме һәм шөғөлләнгәнме тигән һорау ҙа бар., йәки әгәр ҙә һеҙҙең тапҡырлыҡҡа дау ҡуйған ошондай уҡ уйындар булһа. Хәҙерге шахмат быуаттар үткәс кенә барлыҡҡа килһә лә, Дәлилдәр мысырҙар ҡатмарлы өҫтәл уйындары эшләгән тип фаразлай, Ҡайһы бер ҡағиҙәләр менән, уларҙы хәҙерге осорҙа тип иҫәпләргә мөмкин. Был мәҡәләлә фирғәүен Мысырында стратегия уйындарының йомағы тикшерелә ., археологик табыштарҙы анализлау, художестволы күрһәтеүҙәр һәм боронғо текстар Нил хакимдары үҙҙәренең хәйләкәрлеген һынаған уйындар менән ләззәтләнгәнме-юҡмы икәнлеген асыҡлау өсөн.

Боронғо Мысырҙағы өҫтәл уйындары .: күңел асыуҙан да артыҡ

Мысырҙар өҫтәл уйындарын ябай күңел асыу тип ҡабул итмәгән ., әммә тәрән дини мәғәнәгә эйә булған эшмәкәрлек булараҡ, социаль һәм хатта тылсымлы. Шуларҙың иң билдәлеһе ., ул вексель, ҡәберҙәрҙә Иҫке Батшалыҡтан бирле күрһәтелгән булып күренә (табан 2686 а.С.) һәм 2000 йылдан ашыу популяр булып ҡала. 2.000 йылдар. Уның теүәл ҡағиҙәләре юғалһа ла ., Ғалимдар килешә, тип, ул стратегия элементтарын берләштергән ., осраҡлылыҡ һәм рухи символика. Киҫәктәр таҡта буйлап хәрәкәт итте 30 казиллалар, һәр береһе аръяғы төшөнсәләре менән бәйле, уның кеүек “Ҡамыш баҫыуы .” йәки “Утлы күл .”.

Әммә Сенет берҙән-бер уйын түгел ине .. Ул ай, таҡтаһы менән уралған йылан рәүешендә, Ул династияға тиклемге осорға барып тоташа һәм ҡояш илаһы Ра менән бәйле ритуаль уйын булыуы мөмкин ине.. Уның түңәрәк төҙөлөшө һәм арыҫлан һәм сфера формаһындағы жетондар эҙәрлекләү һәм һаҡлау динамикаһын күҙ уңында тота., бәлки, космологик мифтарҙы сағылдыра. Был уйындар күңел асыу ғына түгел ине ., әммә улар шулай уҡ сабырлыҡ кеүек ҡиммәттәргә өйрәтеү өсөн педагогик ҡорал булып хеҙмәт иткән, планлаштырыу һәм тәғәйенләнешкә ихтирам, Мысыр мәҙәниәтендәге үҙәк төшөнсәләр.

Был уйындарҙың әһәмиәте уларҙың батша ҡәберлектәрендә булыуынан күренә .. Тутанхамон ., Мәҫәлән, Ул дүрт Сенет таҡтаһы менән ерләнгән ., береһе уның ер аҫты донъяһына сәйәхәте күренештәре менән биҙәлгән. Был уйындар ер тормошо менән мәңгелек араһында күпер булған тигән фекерҙе нығыта., йәндең хаос көстәренә ҡаршы көрәше метафораһы.

Фирғәүен Мысырында саф стратегия уйындары булғанмы??

Сенаттан йәки Мехендан айырмалы рәүештә, был ҡатнаш шанс һәм стратегия, Ҡайһы бер табыштар тактик оҫталыҡ берҙән-бер билдәләүсе фактор булған уйындар барлығына ишаралай .. Иң ҡыҙыҡлыһы – 1990 й. Егерме квадрат уйыны ., Урта батшалыҡ ҡәберлектәрендә табылған (табан 2055-1650 а.С.). Был уйын ., тип тә атала. “Әйтеп ҡарарға” o “Эттәр һәм шакалдар советы”, Ул тишекле таҡтанан һәм йәнлек формаһындағы жетондарҙан торған .. Уның теүәл механикаһы билдәһеҙ булһа ла, Археологтар фекеренсә, уйынсылар фигураларҙы билдәләнгән ҡағиҙәләр буйынса күсергәндәр ., осраҡһыҙ.

Тағы ла бер кандидат – . Король Ур уйыны, әммә уның Месопотамиянан килеп сығышы анығыраҡ. Әммә, Ябайлаштырылған варианттар Мысырға Уңдырышлы ярым ай халыҡтары менән сауҙа аша барып етә алыр ине .. Шуныһы ҡыҙыҡ: был уйындар ., тап шахмат кеүек, ҡаршы яҡтың хәрәкәттәрен алдан күҙаллау талап ителә, нимәлер, тип фирғәүендәр, һуғыш һәм дипломатияға өйрәтелгән, улар ҡәҙерләр ине. Ысынбарлыҡта, кеүек текстар Птаххотептың күрһәтмәләре (Иҫке батшалыҡ) аҡыллылыҡ һәм алдан күрә белеүҙең мөһимлегенә баҫым яһау, стратегта мөһим сифаттар.

Мысырҙа шахматтың туранан-тура дәлилдәре булмауы фирғәүендәрҙең саф стратегия уйындарына иғтибар итмәүен аңлатмай .. Археологик эҙ ҡалдырмаған урындағы варианттарҙың да булыуы ихтимал ., йәки уларҙы рәсми булмаған контекстарҙа уйнағандар тип, мәҫәлән, һарайҙарҙа йәки хәрби походтар ваҡытында. Мысыр идаралығының ҡатмарлылығы, үҙенең иерархик бюрократияһы һәм суд интригалары менән, уларҙың хакимдары тактика һәм күҙаллау йәһәтенән фекер йөрөтөргә күнеккән тип фаразлай, таҡтала ҡулланырға мөмкин булған күнекмәләр.

Шахмат һәм уның Боронғо Мысыр менән мөмкин булған бәйләнештәре

заманса шахмат, беҙ белгәнсә, VI быуат тирәһендә Һиндостанда барлыҡҡа килә. исеме аҫтында. Чатуранга, дүрт хәрби дивизия араһындағы алыштарҙы имитациялаған уйын. Әммә, Ҡайһы бер тарихсылар шахматтың тамырҙары боронғораҡ тип фаразлай., Мысыр менән бәйле. Был теория өс төп аргументҡа нигеҙләнгән .:

• Мәҙәни йоғонтоһо .: Мысыр Месопотамия менән сауҙа һәм мәҙәни алмашыу үҙәге була ., Фарсы һәм Һиндостан .. Был ышаныслы, стратегия уйындары был маршруттар буйлап сәйәхәт иткән ., һәр цивилизацияға яраҡлашыу.
• художестволы күрһәтеүҙәр: Ғибәҙәтханаларҙағы һәм папирустарҙағы ҡайһы бер күренештәрҙә киҫәктәр менән таҡталар алдында ултырған фигуралар күрһәтелә ., был уйындармы, әллә йолалармы икәнлеге һәр ваҡыт асыҡланмаһа ла. Миҫал итеп, 1990 й. Батшалар папирусы . (Яңы Батшалыҡ), Ҡайҙа һеҙ персонаждарҙы күрәһегеҙ, улар киҫәктәрҙе күсерә, әммә ҡағиҙәләр тураһында ентекле мәғлүмәт юҡ.
• Хәрби символика .: Шахматта армияның иерархик ҡоролошо сағыла ., мысырҙар үҙләштергән нәмә. Иҫке батшалыҡтан ., Фирғәүендәр стратегтар булараҡ күрһәтелгән ., 1990 йылдағы кеүек. Нармер палитраһы, унда батша хәрби етәксе итеп күрһәтелә. Был динамиканы ҡабатлаған уйын булыуы мөмкинме??

Шулай булһа ла, Иң ныҡлы дәлилдәр шахматтың Мысырға ислам дәүерендә килеп етеүен күрһәтә ., VII быуатта ғәрәп экспансияһы осоронда М.. Илдә табылған тәүге шахмат таҡталары ошо осорға ҡарай ., һәм ҡағиҙәләр 1990 йылдағы ҡағиҙәләргә оҡшаш булған. шатрандж, уйындың фарсы варианты. Был мысырҙарҙың ошондай уҡ механика менән үҙҙәренең уйындарын эшләүен инҡар итмәй., әммә был раҫлай, тип шахмат, тәүге формаһында, Ул Нил буйында уйлап табылмаған ..

Мысыр уйындары уларҙың йәмғиәте тураһында нимә һөйләй .?

Боронғо Мысырҙа өҫтәл уйындарын өйрәнеү ябай ял өҫтөнлөктәренән тыш күп нәмәне асыҡлай .: Һеҙҙең донъяға ҡарашығыҙға тәҙрә тәҡдим итә, уның ҡиммәттәре һәм социаль ҡоролошо. Мәҫәлән:

• Иерархия һәм тәртип: Сенетта, киҫәктәр алдан билдәләнгән юл буйлап хәрәкәт итте, 1920 йылда мысырҙар ышаныуын сағылдырған. Мәғәт, йыһан тәртибе принцибы. Уйынды юғалтыуҙы гармониялағы дисбаланс тип аңларға мөмкин ине, нимәлер, тип фирғәүендәр, гарантиялы акция Мәғәт, улар ҡасырға тейеш.
• Мәғариф һәм етәкселек .: Уйындар йәш дворяндарҙы идара итеү өсөн кәрәкле күнекмәләргә өйрәтеү ҡоралы булған .. кеүек текстар. Аменемхат күрһәтмәләре (Урта батшалыҡ) Улар кенәздәргә сабыр һәм иҫәпле булырға кәңәш итә ., уйнап үҫтерелгән сифаттар.
• Дин һәм үлем .: Ҡәберҙәрҙә уйындарҙың булыуы уларҙың теге донъяла мәрхүмдәрҙе оҙатып йөрөүенә ышанғандары тураһында һөйләй .. ҡул вексель, атап әйткәндә, йән сәйәхәте метафораһы булараҡ ҡабул ителгән, унда һәр квадрат еңергә кәрәк булған һынауҙы күрһәтә.
• Гендер һәм социаль ролдәр: Күпселек һүрәтләүҙәрҙә ирҙәрҙең уйнауы күрһәтелһә лә, Ҡатын-ҡыҙҙар ҙа ҡатнашҡан тигән дәлилдәр бар .. Королева Нефертари ҡәберендә (Рамзес II ҡатыны), Сенет таҡтаһы табылған, уйындың ир-ат элитаһына ғына хас булмауын күрһәтеп.

Башҡа, Мысыр уйындары уларҙың технологияһы һәм оҫталығының сағылышы булған .. Батша ҡәберлектәрендә табылған Сенет таҡталары эбонит кеүек ҡиммәтле материалдарҙан эшләнгән ., фил һөйәге һәм алтын, был уларҙы дворяндар өсөн һаҡланған зиннәтле әйберҙәр булғанын күрһәтә. Был баҫалҡыраҡ таҡталар менән ҡапма-ҡаршы тора ., ташҡа йәки ағасҡа уйылған ., ябай халыҡ ҡулланған. Материалдарҙың айырмаһы социаль статусын билдәләгән генә түгел ., әммә ул шулай уҡ уйындар ялға ваҡыт тапҡандар өсөн өҫтөнлөк тигән фекерҙе нығытты ., йәғни, хакимлыҡ итеүсе синыф.

Ҡыҫҡаһы ., Боронғо Мысырҙа стратегия уйындары улар йәмғиәтенең микрокосмосы булған .: иерархик, символик һәм үҙҙәренең донъяға ҡарашы менән тәрән бәйләнгән. Фирғәүендәрҙең шахмат уйнауы тураһында ныҡлы дәлилдәр булмаһа ла, Уларҙың стратегия сәнғәтен үҙләштереүе асыҡ күренә ., һуғыш яланында булһынмы ., судта йәки таҡтала.

Һығымталар .: фирғәүендәрҙең стратегик мираҫы

Фирғәүендәр шахмат уйнағанмы-юҡмы тигән йомаҡ аныҡ хәл ителмәй ҡала., әммә һорау үҙе тәрәнерәк нәмәне аса: кешенең аҡыл һәм көс сағылышы булараҡ стратегия уйындары менән мауығыуы. Мысырҙар ., улар шахматты хәҙерге формаһында үҫтермәһә лә, Улар осраҡлылыҡты берләштергән ҡатмарлы уйындар ижад иткән, символика һәм тактика, нигеҙ һалыу, нимә буласаҡ артабан. ҡул вексель, Мехен һәм егерме квадрат уйыны ябай уйнау ғына түгел ине ., әммә донъяны аңлау өсөн ҡоралдар, үлемгә әҙерләнергә һәм, барыһынан да бигерәк, аҡылды күнектереү.

Фирғәүен Мысырында шахматтың булмауы уның ял итеү мираҫын кәметмәй .. Киреһенсә ., күрһәтеүенсә, һәр цивилизация үҙенең тапҡырлыҡҡа дау ысулдарын эшләгән, һеҙҙең мәҙәниәткә һәм ихтыяждарға яраҡлаштырылған. Фирғәүендәр ., тыуған стратегтар кеүек, Улар үҙҙәренең алдан күрә белеүҙе һынаған теләһә ниндәй уйынды ла ҡәҙерләп ҡабул итер ине., һуғышта булһынмы ., дипломатия йәки таҡтала. Хой, шахмат йәки заманса өҫтәл уйындары уйнағанда, беҙ, бер яҡтан, Нил ярында башланған шул боронғо йолаға хөрмәт күрһәтеп.

Бәлки, ысын сер мысырҙарҙың шахмат уйнауын белгәнме-юҡмы икәнлегендә түгелдер ., әммә уның стратегия уйындарына ҡарашы һуңғы быуындарға нисек йоғонто яһаны. Гректарҙан алып ғәрәптәргә тиклем ., фарсылар аша үтеү, һәр мәҙәниәт Мысыр уйындарының элементтарын алып, уларҙы үҙгәртеп ҡорған. Шул мәғәнәлә, Фирғәүендәрҙең һәм шахматтың йомағы ла өҙлөкһөҙлөк тарихы булып тора ., ҡайҙа кешенең ярышырға теләге, фекерләү һәм ижад итеү бер ҡасан да һүнмәгән, әммә ул ваҡыт үткән һайын үҫешкән.